Problemli kreditlər: Günahkar banklardır, yoxsa müştərilər?

Problemli kreditlər: Günahkar banklardır, yoxsa müştərilər?
17:58 4 Dekabr 2015
Ölkə mətbuatı
A- A+

Azərbaycan Beynəlxalq Bankında YENİ TƏYİNATLAR (16 Mart 2017 13:05)
Qazaxıstanda problemli kreditlər 25-30% təşkil edir (14 Mart 2017 12:57)
Azərbaycanda banklararası kreditlər bahalaşıb (13 Mart 2017 13:27)

Bakı. Trend:

“Ekonomiks” Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar Birliyinin sədri, professor Fikrət Yusifov

Problemli kreditlər mövzusu mətbuat səhifələrində yenidən müzakirəyə çıxarılıb. Məsələyə müxtəlif yanaşmalar var. Lakin təəssüf ki, ekspert təhlilləri və şərhləri kimi təqdim olunan materialların əksəriyyətində real vəziyyəti və problemi doğuran səbəbləri obyektiv və dərindən göstərən fikirlərə rast gəlinmir. Bir çox hallarda dilletandcasına səsləndirilən çağırışlar müşahidə olunur. Məsələn, “Əhalinin banklara olan borcu silinməlidir”, yaxud “Hökumət problemli kreditləri bağışlamalıdır” kimi tamamilə yersiz və əsassız fikirlərə son günlər mətbaut səhifələrində daha çox rast gəlinir ki, bu da bizi bank və kreditlər mövzusuna yenidən toxunmağa sövq edir.

Problemli kreditlərdən danışılırsa, bunun necə yarandığı dərindən araşdırlmalı və sonra konkret faktlara söykənərək fikir bildirilməlidir. Ümumiyyətlə, əgər kredit normal qaydada hər iki tərəf – bank və müştəri arasında əldə olunan razılaşma əsasında götürülübsə, bu kredit necə olur ki, sonradan problemli kreditə çevrilir? Aydındır ki, kredit götürüləndə nə müştəri, nə də bank sonradan onun problemli kreditə çevriləcəyini düşünmürlər. Vətəndaş öz məsuliyyətini tamilə dərk edərəkmi kredit müqavilələrinin altından imza atır? Fikrimizcə məsələnin kökü də elə bu məsuliyyət məsələsindədir. Borc verən tərəf kreditinin geri qaytarılmaması ilə heç vaxt barışa bilməz. Əgər o, bu krediti verəndə onun geri qaytarılacağına zərrə qədər şübhə etsə, onda heç vaxt kredit müqaviləsinin tərtib olunmasına həvəs göstərməz. Lakin müştərilər bir çox hallarda öz maliyyə imkanlarını düzgün hesablamadan “təcili pul lazımdır” narahatlığı ilə istənilən sənədin altından imza atır, müqavilələrin şərtlərilə tanış olmağa belə həvəs göstərmirlər. Nəticədə bir neçə aydan sonra bank əməkdaşının “Xeyirli olsun” deyərək kassaya göndərdiyi şəxs problemli müştəriyə çevrilir. Sözsüz ki, məsuliyyətini dərk edən və üzərinə düşən vəzifələri vaxtinda yerinə yetirən müştərilər də var. Odur ki, bank müştəriləri kantingentini də bir neçə kateqoriyaya bölmək olar:

Birinci kateqoriya müştəriləri:

- Onların normal gəlirləri var. Kreditə görə banka müraciət etmələrinin səbəbi hansısa məişət və ya təsərrüfat məsələsinin həllində tələb olunan vəsaitin bir qisminin ehtiyac yarandığı vaxtda çatışmamasıdır. Belə müştərilər bir qayda olaraq öz hesablarını çox dəqiq apararaq götürdükləri krediti vaxtlı-vaxtında və tam şəkildə geri qaytarırlar. Bəzən borcu bütövlükdə vaxtından əvvəl də bağlaya bilirlər;

İkinci kateqoriya müştəriləri:

- İkinci kateqoriyaya aid müştərilərin gəlirləri qeyri-stabil olur. Onların maliyyə imkanları ilə götürülən krediti bağlamaq şansı 50:50 nisbətindədir. Təbii ki, onlar kredit götürərkən vəziyyətin belə olduğunu bank mütəxəssisindən gozlədir və gəlirlərinin stabil olmadığını müxtəlif üsullarla pərdələyirlər;

Üçüncü kateqoriya müştəriləri:

- Üçüncü kateqoriya müştəriləri isə daha az sənədləşmə tələb edən, məbləğ etibarı ilə çox da böyük olmayan, lakin yüksək faizli istehlak kreditlərinə üz tuturlar. Bu kateqoriyaya aid müştərilərin 70-80%-ni kreditin necə qaytarılacağı məsələsi az narahat edir. Onları həmin an düşündürən yalnız vəsaiti bankdan götürməkdir.
Üçüncü kateqoriya müştərilərinin götürdüyü kreditlərin hara yönəldiyini müəyyən etmək o qədər də çətin deyil. Hər birimizin ətrafında belə insanlar var. İndi gəlin baxaq, onlar - aztəminatlı insanlar əsasən hansı məqsədlər üçün bankdan kredit götürürlər. Apardığımız kiçik araşdırma aşağıdakıları ortaya çıxardı.

- Xaricdə istirahət üçün;

- Övladına kiçik toy etmək üçün (toya 500 adam dəvət edib əvəzində 150 adam gəlib);

- Qohum əqrabasının bir-birinin ardınca keçirilən toy məclislərində iştirak etmək üçün;

- Yas məclisinə gələn bir neçə yüz adama ehsan vermək üçün və s.

Siyahını sözsüz ki, uzada da bilərik. Lakin hesab edirik ki, mənzərə hamı üçün aydındır.
Əlbəttə, biz öz yazılarımızda dəfələrlə qeyd etmişik ki, Azərbaycanda bank faizləri kifayət qədər yüksəkdir. Dünya təcrübəsindən konkret misallar göstərərək banklarımız faizləri aşağı salmağa da çağırmışıq. Lakin unutmamalıyıq ki, banklar kommersiya qurumlarıdır və öz fəaliyyətlərini müstəqil şəkildə qururlar. Bankların işinə hökumət səviyyəsində müdaxilə etmək mümkün deyil və yazının əvvəlində qeyd etdiyimiz çağırışların hüququ baxımdan heç bir əsası yoxdur. Əlbəttə, yaxşı olar ki, banklar faiz dərəcələrini azaldıb, kredit siyasətini hazırkı çətin maliyyə dövrünün tələblərinə uyğunlaşdırsınlar. Lakin bu baş verməsə belə, müştərilər bankları məcbur edə bilməz ki, hansısa dəyişikliyə getsinlər. Deməli, vətəndaşlarımız kredit götürərkən öz maliyyə imkanlarını dəqiq hesablamalıdırlar. Əgər kimsə əvvəlcədən bilirsə ki, onun qarşıda maliyyə çatışmazlıqları olacaq, deməli, heç bir halda yüksək faizli kreditə yaxın getməməli, öz istək və arzularını mövcud imkanlarına uyğunlaşdırmalıdır. Banklar kredit müqavilələrinə heç kəsə zorən imza atdırmırlar. Müqavilə könüllü şəkildə imzalanır və orada yazılan məbləğ bankın istəyi olmadan heş bir halda vətəndaşa bağışlana bilməz.

Bizi Twitter-dən izləyin: @trend_az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Zidan: "Ona görə çox məyusam"

24 Aprel 2017 13:47

Səyyar ASAN xidmət Maştağa və Beyləqanda

24 Aprel 2017 13:43

Azərbaycanda 7 milyon insan risk altında - RƏSMİ AÇIQLAMA

24 Aprel 2017 13:42

Məleykə Əsədovanın 50 yaş mərasimindən FOTOlar

24 Aprel 2017 13:42

Əldə bir qədəh şərab: yerli məhsul, yoxsa xarici?

24 Aprel 2017 13:42

Məhkəmədə KURYOZ: hakim şahidi 2 sutkalıq həbsə göndərdi

24 Aprel 2017 13:39

Bakıda daha bir ərazidə ağaclar kəsildi, qarşıdurma yarandı - VİDEO

24 Aprel 2017 13:38

Bakı-2017: "Xəzərdən başlayan səyahət" Mingəçevirə yetişib

24 Aprel 2017 13:37

Əzələlərin gücünü ölçən "ağıllı" əlcək təqdim edilib

24 Aprel 2017 13:35

Azərbaycanlı aparıcının qulağı cırıldı - ÇƏKİLİŞDƏ

24 Aprel 2017 13:34

Xanımlar bu ayaqqabılara heyran qalacaq

24 Aprel 2017 13:34

Aprel döyüşlərində yaralanmış hərbçilər Mehriban Əliyevanın təşəbbüsü ilə protezlə təmin olundu - FOTO

24 Aprel 2017 13:33

""Real" "Barselona" deyil ki..."

24 Aprel 2017 13:32

İbrahimin vəziyyəti ağırdır - 9 gündür komadadır

24 Aprel 2017 13:32

7 milyon insan risk altındadır

24 Aprel 2017 13:32

Qalmaqallı serialda intim səhnələrə çəkilən aktrisanın yaşı heyrətləndirdi - FOTO

24 Aprel 2017 13:27

İtaliyalı menecer qadını vurub xəstəxanalıq etdi - BAKIDA

24 Aprel 2017 13:24

Hamını yoldan çıxaran, anası lüt gəzən, atası bəlli olmayan, NİFRƏT EDİLƏN DAHİ

24 Aprel 2017 13:23

"Layihədən Zaurun münsiflərə təzyiqinə görə uzaqlaşdırıldım" - Məşhur "çoban" sirləri açdı

24 Aprel 2017 13:22

Cinsini dəyişib ərə gedən çeçen öldürüldü - Atanın əmri ilə - FOTO

24 Aprel 2017 13:22

Tanışını öldürən şəxs AĞIR CƏZA

24 Aprel 2017 13:19

Məşhurlar restoranda 6 min hesab ödədi

24 Aprel 2017 13:18

Yığmamız İsrailə qalib gəldi

24 Aprel 2017 13:17

Səkkiz otaqlı evdə YANĞIN

24 Aprel 2017 13:17

Qısa ətəyi Sevdaya "çətin" anlar yaşatdı - FOTO

24 Aprel 2017 13:12

Azərin çəkilişdə qulağı cırıldı

24 Aprel 2017 13:12

Həbsdə olan MTN generalının məhkəməsinin vaxtı açıqlandı

24 Aprel 2017 13:12

“Azərenerji” xüsusi iş rejiminə keçib

24 Aprel 2017 13:09

Bura gələn insanlar qarın üzərində çılpaq gəzirlər - FOTOLAR

24 Aprel 2017 13:08

Dünyasını dəyişən Xalq artistinin oğlu belə ölmüşdü

24 Aprel 2017 13:06

Milyonluq villaları satışa çıxarıldı

24 Aprel 2017 13:05

Qalmaqal: 7 illik dayə müğənni və onun əri ilə birlikdə yatdığını etiraf etdi - FOTO

24 Aprel 2017 13:05

BÖYÜK TƏHLÜKƏ: ölkədə 7 milyon insan bu xəstəliyə yoluxa bilər - ƏLAMƏTLƏRİ

24 Aprel 2017 13:04

Daha bir generalın məhkəməsi başlayır – MTN işi

24 Aprel 2017 13:03

Yeyib-içmək süfrəsində qanlı hadisə törədənə AĞIR CƏZA

24 Aprel 2017 12:59

Sabah güclü külək əsəcək, qar yağacaq - XƏBƏRDARLIQ

24 Aprel 2017 12:58

Dilqəm Əsgərov və Şahbaz Quliyevin səhhətində problemlər yaranıb

24 Aprel 2017 12:58

Qış geri qayıdır

24 Aprel 2017 12:57

"MTN işi"ndə üçüncü pərdə: generalın işi məhkəməyə göndərildi

24 Aprel 2017 12:54

Çılpaq bədənlərdə Tramp və Putin... - Fransa qadına qarşı BİRLƏŞDİ

24 Aprel 2017 12:53

Hücum oldu - Müdafiə naziri istefa verdi

24 Aprel 2017 12:52

Dilqəm və Şahbazın müayinəsi üçün beynəlxalq həkimlər dəvət ediləcək

24 Aprel 2017 12:49

“Kara Sevda” serialından xəbər var

24 Aprel 2017 12:48

Nigar Camal anası ilə - FOTO

24 Aprel 2017 12:47

Mədəniyyət kanalına oğurluq ittihamı

24 Aprel 2017 12:47

Şimal küləyi daha da güclənəcək

24 Aprel 2017 12:44

Yollar bağlanacaq

24 Aprel 2017 12:42

Bakıda "Erməni soyqırımı" real tarix, yaxud tarixin yalanı" konfransı keçirilib - FOTO

24 Aprel 2017 12:42

İlk görüşdəcə SEKSLƏ MƏŞĞUL OLUN, çünki... - Alimlərdən şok tövsiyə

24 Aprel 2017 12:38

"Fransanın yeni prezidenti siyasətini Azərbaycana uyğun qurmalıdır"

24 Aprel 2017 12:37