Problemli kreditlər: Günahkar banklardır, yoxsa müştərilər?

Problemli kreditlər: Günahkar banklardır, yoxsa müştərilər?
18:42 4 Dekabr 2015
16 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Azərbaycan Beynəlxalq Bankında YENİ TƏYİNATLAR (16 Mart 2017 13:05)
Qazaxıstanda problemli kreditlər 25-30% təşkil edir (14 Mart 2017 12:57)
Azərbaycanda banklararası kreditlər bahalaşıb (13 Mart 2017 13:27)

Problemli kreditlər mövzusu mətbuat səhifələrində yenidən müzakirəyə çıxarılıb. Məsələyə müxtəlif yanaşmalar var. Lakin təəssüf ki, ekspert təhlilləri və şərhləri kimi təqdim olunan materialların əksəriyyətində real vəziyyəti və problemi doğuran səbəbləri obyektiv və dərindən göstərən fikirlərə rast gəlinmir. Bir çox hallarda dilletandcasına səsləndirilən çağırışlar müşahidə olunur. Məsələn, "Əhalinin banklara olan borcu silinməlidir", yaxud "Hökumət problemli kreditləri bağışlamalıdır" kimi tamamilə yersiz və əsassız fikirlərə son günlər mətbaut səhifələrində daha çox rast gəlinir ki, bu da bizi bank və kreditlər mövzusuna yenidən toxunmağa sövq edir.

Problemli kreditlərdən danışılırsa, bunun necə yarandığı dərindən araşdırlmalı və sonra konkret faktlara söykənərək fikir bildirilməlidir. Ümumiyyətlə, əgər kredit normal qaydada hər iki tərəf - bank və müştəri arasında əldə olunan razılaşma əsasında götürülübsə, bu kredit necə olur ki, sonradan problemli kreditə çevrilir? Aydındır ki, kredit götürüləndə nə müştəri, nə də bank sonradan onun problemli kreditə çevriləcəyini düşünmürlər. Vətəndaş öz məsuliyyətini tamilə dərk edərəkmi kredit müqavilələrinin altından imza atır? Fikrimizcə, məsələnin kökü də elə bu məsuliyyət məsələsindədir. Borc verən tərəf kreditinin geri qaytarılmaması ilə heç vaxt barışa bilməz. Əgər o, bu krediti verəndə onun geri qaytarılacağına zərrə qədər şübhə etsə, onda heç vaxt kredit müqaviləsinin tərtib olunmasına həvəs göstərməz. Lakin müştərilər bir çox hallarda öz maliyyə imkanlarını düzgün hesablamadan "təcili pul lazımdır" narahatlığı ilə istənilən sənədin altından imza atır, müqavilələrin şərtlərilə tanış olmağa belə həvəs göstərmirlər. Nəticədə bir neçə aydan sonra bank əməkdaşının "Xeyirli olsun" deyərək kassaya göndərdiyi şəxs problemli müştəriyə çevrilir. Sözsüz ki, məsuliyyətini dərk edən və üzərinə düşən vəzifələri vaxtinda yerinə yetirən müştərilər də var. Odur ki, bank müştəriləri kantingentini də bir neçə kateqoriyaya bölmək olar:

Birinci kateqoriya müştəriləri:

- Onların normal gəlirləri var. Kreditə görə banka müraciət etmələrinin səbəbi hansısa məişət və ya təsərrüfat məsələsinin həllində tələb olunan vəsaitin bir qisminin ehtiyac yarandığı vaxtda çatışmamasıdır. Belə müştərilər bir qayda olaraq öz hesablarını çox dəqiq apararaq götürdükləri krediti vaxtlı-vaxtında və tam şəkildə geri qaytarırlar. Bəzən borcu bütövlükdə vaxtından əvvəl də bağlaya bilirlər;

İkinci kateqoriya müştəriləri:

- İkinci kateqoriyaya aid müştərilərin gəlirləri qeyri-stabil olur. Onların maliyyə imkanları ilə götürülən krediti bağlamaq şansı 50:50 nisbətindədir. Təbii ki, onlar kredit götürərkən vəziyyətin belə olduğunu bank mütəxəssisindən gozlədir və gəlirlərinin stabil olmadığını müxtəlif üsullarla pərdələyirlər;

Üçüncü kateqoriya müştəriləri:

- Üçüncü kateqoriya müştəriləri isə daha az sənədləşmə tələb edən, məbləğ etibarı ilə çox da böyük olmayan, lakin yüksək faizli istehlak kreditlərinə üz tuturlar. Bu kateqoriyaya aid müştərilərin 70-80%-ni kreditin necə qaytarılacağı məsələsi az narahat edir. Onları həmin an düşündürən yalnız vəsaiti bankdan götürməkdir.
Üçüncü kateqoriya müştərilərinin götürdüyü kreditlərin hara yönəldiyini müəyyən etmək o qədər də çətin deyil. Hər birimizin ətrafında belə insanlar var. İndi gəlin baxaq, onlar - aztəminatlı insanlar əsasən hansı məqsədlər üçün bankdan kredit götürürlər. Apardığımız kiçik araşdırma aşağıdakıları ortaya çıxardı.

- Xaricdə istirahət üçün;

- Övladına kiçik toy etmək üçün (toya 500 adam dəvət edib əvəzində 150 adam gəlib);

- Qohum əqrabasının bir-birinin ardınca keçirilən toy məclislərində iştirak etmək üçün;

- Yas məclisinə gələn bir neçə yüz adama ehsan vermək üçün və s.

Siyahını, sözsüz ki, uzada da bilərik. Lakin hesab edirik ki, mənzərə hamı üçün aydındır.
Əlbəttə, biz öz yazılarımızda dəfələrlə qeyd etmişik ki, Azərbaycanda bank faizləri kifayət qədər yüksəkdir. Dünya təcrübəsindən konkret misallar göstərərək banklarımız faizləri aşağı salmağa da çağırmışıq. Lakin unutmamalıyıq ki, banklar kommersiya qurumlarıdır və öz fəaliyyətlərini müstəqil şəkildə qururlar. Bankların işinə hökumət səviyyəsində müdaxilə etmək mümkün deyil və yazının əvvəlində qeyd etdiyimiz çağırışların hüququ baxımdan heç bir əsası yoxdur. Əlbəttə, yaxşı olar ki, banklar faiz dərəcələrini azaldıb, kredit siyasətini hazırkı çətin maliyyə dövrünün tələblərinə uyğunlaşdırsınlar. Lakin bu baş verməsə belə, müştərilər bankları məcbur edə bilməz ki, hansısa dəyişikliyə getsinlər. Deməli, vətəndaşlarımız kredit götürərkən öz maliyyə imkanlarını dəqiq hesablamalıdırlar. Əgər kimsə əvvəlcədən bilirsə ki, onun qarşıda maliyyə çatışmazlıqları olacaq, deməli, heç bir halda yüksək faizli kreditə yaxın getməməli, öz istək və arzularını mövcud imkanlarına uyğunlaşdırmalıdır. Banklar kredit müqavilələrinə heç kəsə zorən imza atdırmırlar. Müqavilə könüllü şəkildə imzalanır və orada yazılan məbləğ bankın istəyi olmadan heş bir halda vətəndaşa bağışlana bilməz.

"Ekonomiks" Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar Birliyinin sədri, professor Fikrət Yusifov

Trend.az

RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün

Azərbaycanda məktəbli oğlanın DƏHŞƏTLİ SONU - TƏFƏRRÜAT

01 May 2017 10:39

Nəsimi Paşayev əməliyyat olundu

01 May 2017 10:37

QMİ sədri: "Azərbaycanda heç vaxt dini zəmində münaqişə baş verməyib"

01 May 2017 10:37

"Fənərbağça"da ciddi itki

01 May 2017 10:37

“Google Chrome” brauzeri hər bir təhlükəli veb səhifə haqda xəbərdarlıq edəcək

01 May 2017 10:35

İlham Əliyev Bakı Ali Neft Məktəbinin kampusunun açılışında iştirak edib

01 May 2017 10:35

"Apamark" müştəriləri ilə daha sıx əlaqədə olacaq

01 May 2017 10:34

İslamiada zamanı kimlər nəqliyyatdan pulsuz istifadə edəcəklər? - RƏSMİ

01 May 2017 10:32

3 tələbə evə çağırdıqları qızları döyüb sosial şəbəkədə VİDEOlarını paylaşdılar - FOTO

01 May 2017 10:32

Müdafiə nazirinin müavini: "Ukrayna və Azərbaycan bir sıra sahələrdə fəal əməkdaşlıq edir"

01 May 2017 10:32

Prezident İlham Əliyev Bakı Ali Neft Məktəbinin kampusunun açılışında iştirak edib

01 May 2017 10:29

"Qafqazın fatehi"nin çürüməyən cəsədi - İNANILMAZ DETAL

01 May 2017 10:28

Oksana üçün özəl gün - FOTO

01 May 2017 10:27

"Qəbələ"nin hücumçusu: "Final oyununda komandamız qələbəyə köklənib"

01 May 2017 10:27

Kliçkonu məğlub edən Coşua: "Milyonlar həyatımı dəyişməyəcək" - VİDEO - FOTO

01 May 2017 10:27

Azərbaycan-Türkiyə birgə taktiki təlimləri başlayıb

01 May 2017 10:26

Ağstafada 4 avtomobil körpüsünün tikintisi yekunlaşır (VİDEO/FOTO)

01 May 2017 10:22

Dövlət Dəniz Administrasiyasında “E-hökumət” portalından istifadə ilə bağlı tədbir keçirilib (FOTO)

01 May 2017 10:22

AİF xətti ilə verilən kreditlərin həcmi 795 mln. maata çatıb

01 May 2017 10:22

"Başakşəhər" klubundan tarixi uğur

01 May 2017 10:22

Azərbaycan-Türkiyə birgə taktiki təlimləri başladı

01 May 2017 10:19

Qanamanı 10 saniyədə dayandırır

01 May 2017 10:19

Azərbaycanlı xoreoqraf "Eurovision" təmsilçimiz üçün MÖHTƏŞƏM SƏHNƏ ŞOUSU hazırladı - VİDEO/FOTO

01 May 2017 10:18

Aktrisa doğum günündə o qədər içdi ki, ayaq üstə dayana bilmədi - FOTO

01 May 2017 10:17

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti məhkəməyə verilib

01 May 2017 10:17

Təyyarə hava burulğanına düşdü

01 May 2017 10:16

Şəkidə meşədə qətl - Qaynını güllələdi

01 May 2017 10:15

İslam Oyunları vaxtı bu şəxslər avtobuslardan pulsuz istifadə edəcək

01 May 2017 10:14

Bu gündən ictimai nəqliyyatdan istifadə PULSUZDUR - FOTO

01 May 2017 10:13

Xoşqədəm məğlub oldu - VİDEO

01 May 2017 10:12

"Malaqa" "Sevilya"ya qarşı

01 May 2017 10:12

Bakıda görünməmiş fırıldaq - Taxta soxurlar ki... - FOTO

01 May 2017 10:12

Bu gündən avtomobillərdə pərdə və jalüzlərin istifadəsinə icazə verilib

01 May 2017 10:12

Məşhur müğənninin əməliyyatdan əvvəlki halı - FOTO

01 May 2017 10:12

"Sarı zolaq"laq bu gündən yoxsa mayın 5-dən keçərlidir...?

01 May 2017 10:12

Pirallahıda 2 nəfər maşının altında qalıb öldü

01 May 2017 10:09

ŞOK AİLƏ DRAMI – Qardaşlarını və onların həyat yoldaşlarını öldürdü – FOTOLAR

01 May 2017 10:08

Mayın 1-dək Silahlı Qüvvələrə Yardım Fonduna daxil olan vəsaitin məbləği açıqlanıb

01 May 2017 10:08

“Petkim”də iki yeni müəssisənin yaradılması planlaşdırılır

01 May 2017 10:07

Macarıstan XİN-in mədəniyyət məsələləri üzrə dövlət katibi Azərbaycana səfər edəcək

01 May 2017 10:07

Azərbaycanda yüksək vəzifəli şəxsin səhhəti pisləşdi

01 May 2017 10:06

"Bursaspor" "Qalatasaray"ı qəbul edir

01 May 2017 10:05

Bakıda 20 yaşlı motosikletçi faciəvi şəkildə öldü

01 May 2017 10:04

ATV-nin yayımı dayandırıldı - SƏBƏB

01 May 2017 10:03

Xızıda 14 yaşlı yeniyetmə özünü asaraq intihar edib

01 May 2017 10:02

SABAH qruplarının tələbələri Azercell-də təcrübə keçəcək

01 May 2017 10:01

İzzət Kərbəlaya getdi - VİDEO

01 May 2017 09:57

Politoloq: "Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu dinlərarası birgəyaşayış platforması kimi Azərbaycanın rolunu gücləndirəcək"

01 May 2017 09:57

May ayının ilk günündə manatın MƏZƏNNƏSİ

01 May 2017 09:57

"Arsenal"-dan növbəti məğlubiyyət

01 May 2017 09:55