Problemli kreditlər: Günahkar banklardır, yoxsa müştərilər?

Problemli kreditlər: Günahkar banklardır, yoxsa müştərilər?
18:42 4 Dekabr 2015
16 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Problemli kreditlər mövzusu mətbuat səhifələrində yenidən müzakirəyə çıxarılıb. Məsələyə müxtəlif yanaşmalar var. Lakin təəssüf ki, ekspert təhlilləri və şərhləri kimi təqdim olunan materialların əksəriyyətində real vəziyyəti və problemi doğuran səbəbləri obyektiv və dərindən göstərən fikirlərə rast gəlinmir. Bir çox hallarda dilletandcasına səsləndirilən çağırışlar müşahidə olunur. Məsələn, "Əhalinin banklara olan borcu silinməlidir", yaxud "Hökumət problemli kreditləri bağışlamalıdır" kimi tamamilə yersiz və əsassız fikirlərə son günlər mətbaut səhifələrində daha çox rast gəlinir ki, bu da bizi bank və kreditlər mövzusuna yenidən toxunmağa sövq edir.

Problemli kreditlərdən danışılırsa, bunun necə yarandığı dərindən araşdırlmalı və sonra konkret faktlara söykənərək fikir bildirilməlidir. Ümumiyyətlə, əgər kredit normal qaydada hər iki tərəf - bank və müştəri arasında əldə olunan razılaşma əsasında götürülübsə, bu kredit necə olur ki, sonradan problemli kreditə çevrilir? Aydındır ki, kredit götürüləndə nə müştəri, nə də bank sonradan onun problemli kreditə çevriləcəyini düşünmürlər. Vətəndaş öz məsuliyyətini tamilə dərk edərəkmi kredit müqavilələrinin altından imza atır? Fikrimizcə, məsələnin kökü də elə bu məsuliyyət məsələsindədir. Borc verən tərəf kreditinin geri qaytarılmaması ilə heç vaxt barışa bilməz. Əgər o, bu krediti verəndə onun geri qaytarılacağına zərrə qədər şübhə etsə, onda heç vaxt kredit müqaviləsinin tərtib olunmasına həvəs göstərməz. Lakin müştərilər bir çox hallarda öz maliyyə imkanlarını düzgün hesablamadan "təcili pul lazımdır" narahatlığı ilə istənilən sənədin altından imza atır, müqavilələrin şərtlərilə tanış olmağa belə həvəs göstərmirlər. Nəticədə bir neçə aydan sonra bank əməkdaşının "Xeyirli olsun" deyərək kassaya göndərdiyi şəxs problemli müştəriyə çevrilir. Sözsüz ki, məsuliyyətini dərk edən və üzərinə düşən vəzifələri vaxtinda yerinə yetirən müştərilər də var. Odur ki, bank müştəriləri kantingentini də bir neçə kateqoriyaya bölmək olar:

Birinci kateqoriya müştəriləri:

- Onların normal gəlirləri var. Kreditə görə banka müraciət etmələrinin səbəbi hansısa məişət və ya təsərrüfat məsələsinin həllində tələb olunan vəsaitin bir qisminin ehtiyac yarandığı vaxtda çatışmamasıdır. Belə müştərilər bir qayda olaraq öz hesablarını çox dəqiq apararaq götürdükləri krediti vaxtlı-vaxtında və tam şəkildə geri qaytarırlar. Bəzən borcu bütövlükdə vaxtından əvvəl də bağlaya bilirlər;

İkinci kateqoriya müştəriləri:

- İkinci kateqoriyaya aid müştərilərin gəlirləri qeyri-stabil olur. Onların maliyyə imkanları ilə götürülən krediti bağlamaq şansı 50:50 nisbətindədir. Təbii ki, onlar kredit götürərkən vəziyyətin belə olduğunu bank mütəxəssisindən gozlədir və gəlirlərinin stabil olmadığını müxtəlif üsullarla pərdələyirlər;

Üçüncü kateqoriya müştəriləri:

- Üçüncü kateqoriya müştəriləri isə daha az sənədləşmə tələb edən, məbləğ etibarı ilə çox da böyük olmayan, lakin yüksək faizli istehlak kreditlərinə üz tuturlar. Bu kateqoriyaya aid müştərilərin 70-80%-ni kreditin necə qaytarılacağı məsələsi az narahat edir. Onları həmin an düşündürən yalnız vəsaiti bankdan götürməkdir.
Üçüncü kateqoriya müştərilərinin götürdüyü kreditlərin hara yönəldiyini müəyyən etmək o qədər də çətin deyil. Hər birimizin ətrafında belə insanlar var. İndi gəlin baxaq, onlar - aztəminatlı insanlar əsasən hansı məqsədlər üçün bankdan kredit götürürlər. Apardığımız kiçik araşdırma aşağıdakıları ortaya çıxardı.

- Xaricdə istirahət üçün;

- Övladına kiçik toy etmək üçün (toya 500 adam dəvət edib əvəzində 150 adam gəlib);

- Qohum əqrabasının bir-birinin ardınca keçirilən toy məclislərində iştirak etmək üçün;

- Yas məclisinə gələn bir neçə yüz adama ehsan vermək üçün və s.

Siyahını, sözsüz ki, uzada da bilərik. Lakin hesab edirik ki, mənzərə hamı üçün aydındır.
Əlbəttə, biz öz yazılarımızda dəfələrlə qeyd etmişik ki, Azərbaycanda bank faizləri kifayət qədər yüksəkdir. Dünya təcrübəsindən konkret misallar göstərərək banklarımız faizləri aşağı salmağa da çağırmışıq. Lakin unutmamalıyıq ki, banklar kommersiya qurumlarıdır və öz fəaliyyətlərini müstəqil şəkildə qururlar. Bankların işinə hökumət səviyyəsində müdaxilə etmək mümkün deyil və yazının əvvəlində qeyd etdiyimiz çağırışların hüququ baxımdan heç bir əsası yoxdur. Əlbəttə, yaxşı olar ki, banklar faiz dərəcələrini azaldıb, kredit siyasətini hazırkı çətin maliyyə dövrünün tələblərinə uyğunlaşdırsınlar. Lakin bu baş verməsə belə, müştərilər bankları məcbur edə bilməz ki, hansısa dəyişikliyə getsinlər. Deməli, vətəndaşlarımız kredit götürərkən öz maliyyə imkanlarını dəqiq hesablamalıdırlar. Əgər kimsə əvvəlcədən bilirsə ki, onun qarşıda maliyyə çatışmazlıqları olacaq, deməli, heç bir halda yüksək faizli kreditə yaxın getməməli, öz istək və arzularını mövcud imkanlarına uyğunlaşdırmalıdır. Banklar kredit müqavilələrinə heç kəsə zorən imza atdırmırlar. Müqavilə könüllü şəkildə imzalanır və orada yazılan məbləğ bankın istəyi olmadan heş bir halda vətəndaşa bağışlana bilməz.

"Ekonomiks" Beynəlxalq İqtisadi Araşdırmalar Birliyinin sədri, professor Fikrət Yusifov

Trend.az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Mingəçevirdə ər arvadını bıçaqladı

23 Avqust 2017 23:34

Bakıda sürücülərin unutduğu yol: tıxaca düşmədən mərkəzə aparan yol - VİDEO

23 Avqust 2017 23:33

İraqın şərqində güclü zəlzələ baş verib.

23 Avqust 2017 23:33

“Qarabağ" uduzur -

23 Avqust 2017 23:32

Rusiyada landşaft yanğınları 150-dən çox tikilini məhv edib

23 Avqust 2017 23:22

"Darıxanda soyunuram" - FOTOSESSİYA

23 Avqust 2017 23:18

"Qarabağ"da şok itki

23 Avqust 2017 23:17

Ərdoğan Pentaqon rəhbərini qəbul etdi

23 Avqust 2017 23:15

Cərimə meydançasında 4 maşın qarət edilib - Vətəndaşa dəyən ziyanı kim ödəməlidir?

23 Avqust 2017 23:03

Bağdadda vacib görüş -

23 Avqust 2017 22:58

Zabit Səmədov revanş görüşündə Errol Tsimmermanı məğlub edib

23 Avqust 2017 22:42

Livan ordusundan İŞİD-ə ağır zərbə

23 Avqust 2017 22:33

"Kopenhagen" - "Qarabağ" - Heyətlər açıqlandı

23 Avqust 2017 22:19

Qrizman cəzalandırıldı -

23 Avqust 2017 22:14

Fındıq ən böyük ixrac məhsuluna çevrilir

23 Avqust 2017 22:03

"Kopenhagen" - "Qarabağ" -

23 Avqust 2017 22:03

"Qarabağ"ın oyununu bu kanallar göstərəcək

23 Avqust 2017 22:00

"Kopenhagen" -"Qarabağ" oyunu üçün start heyətləri açıqlanıb

23 Avqust 2017 21:57

Yəməndə qətliam -

23 Avqust 2017 21:50

Gürcüstanın müdafiə naziri: "Məhz Azərbaycanın göndərdiyi helikopterlə..."

23 Avqust 2017 21:48

Şəkidə meşə ərazisində yanğın hadisəsi baş verib

23 Avqust 2017 21:37

Britni Spirs ideal bədənini göstərdi - VİDEO

23 Avqust 2017 21:33

Bakıda avtobus sürücüsü evə basqın edib - VİDEO

23 Avqust 2017 21:18

Gürcüstanda yerli özünü idarəetmə orqanlarına keçiriləcək seçkilərə 39 mln. lari ayrılacaq

23 Avqust 2017 21:17

Avtomobil qiymətinə qoyun satılır -

23 Avqust 2017 21:10

Qəbələdə yeni binalar və istirahət mərkəzləri inşa edilir

23 Avqust 2017 21:08

Nazir: Kənd təsərrüfatı sektorunda çalışanların sayı bu ilin əvvəlinə 1,7 milyon nəfəri ötüb

23 Avqust 2017 20:52

Yaponiyada dəfn mərasimlərini robotlar idarə edəcək - FOTO

23 Avqust 2017 20:48

Nəhəng ilan uşağa hücum etdi -

23 Avqust 2017 20:45

Rus zənginlər xaricdə 1 trln. dollardan çox vəsait gizlədirlər

23 Avqust 2017 20:37

Azərbaycanlı fotoqrafdan yarıçılpaq – FOTOLAR

23 Avqust 2017 20:33

Xaçmazda 54 yaşlı kişini tok vurub öldürdü

23 Avqust 2017 20:29

"Hato" qasırğası Honq-Konqa çatıb

23 Avqust 2017 20:25

Arxeoloqlar 1500 yaşı olan MOZAİKA TAPDILAR

23 Avqust 2017 20:18

Mingəçevirdə 21 yaşlı qadın həyat yoldaşı tərəfindən bıçaqlanıb

23 Avqust 2017 20:17

"Azexport"a 7 ayda 53 ölkədən 264 mln. ABŞ dolları məbləğində ixrac sifarişi daxil olub

23 Avqust 2017 20:12

İrəvanın “Prometey” QORXUSU, sülh üçün YEGANƏ YOL... – GÜNÜN SİYASİ XÜLASƏSİ

23 Avqust 2017 20:03

Terrorçular məhkəmə qarşısına çıxdı -

23 Avqust 2017 20:00

Soçidə Rusiya və Ermənistan prezidentləri arasında görüş keçirilir

23 Avqust 2017 19:52

Norveç Neft Fondu səhmlər investisiyasını daha 10% bəndi artırır

23 Avqust 2017 19:52

Ərəb koalisiyası Yəmənə aviazərbələr endirdi, 35 dinc sakin öldü

23 Avqust 2017 19:48

Mettis:

23 Avqust 2017 19:38

Soçidə Putinlə Sarkisyan görüş keçirir

23 Avqust 2017 19:37

DİM sədri: "Vaxtilə belə diplomlar Moskvada metroda da satılırdı"

23 Avqust 2017 19:27

Nazirlik:

23 Avqust 2017 19:16

Müəllimlərin dərs yükü və əməkhaqqı ilə bağlı prezidentdən SƏRƏNCAM

23 Avqust 2017 19:09

Bu il 0-100 bal arası nəticə göstərənlərin sayı artıb

23 Avqust 2017 19:04

39 yaşı tamam olan Vüsal Məmmədov: “Daha məni düşmən sayanları da incitməməyə çalışacam"

23 Avqust 2017 19:03

Türkmənistan prezidenti Ermənistana rəsmi səfər edəcək

23 Avqust 2017 19:02

“Qəbələ”yə Cənubi Koreyaya yollanır

23 Avqust 2017 18:57