Transxəzər layihəsi aktuallaşır

Transxəzər layihəsi aktuallaşır
16:47 14 Yanvar 2016
27 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Bakı. 14 yanvar. REPORT.AZ/ Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin Türkmənistan qazından imtina etməsi gözlənilən idi. Çünki, neft və qaz bazarı getdikcə daralır. Rusiyanın öz qazını satmaq üçün bazar axtardığı bir vaxtda idxal etdiyi Türkmənistan qazını hara və necəyə satacağı “Qazprom”un başağrısına çevrilmişdi.
Rusiya 1990-cı illərin sonunda Türkmənistan qazının tamamına iddialı idi. O illərdə “Qazprom” şirkəti Türkmənistandan hətta 70-80 milyard kubmetr qaz ala biləcəyini açıqlayırdı. Ancaq daha sonra 50-55 milyard kubmetrlə kifayətləndi. Zaman keçdikcə bəlli oldu ki, “Qazprom” şirkəti heç bu qədər qazı da almaq iqtidarında deyil.
Məsələ burasında idi ki, “Qazprom” şirkəti Türkmənistandan qazı alıb Avropaya satmalıdır. “Qazprom”un məqsədi isə qazı Türkmənistandan ucuz alıb Avropaya baha satmaqdır. Ancaq zaman keçdikcə “Qazprom” iki maneə ilə üzləşdi.

Birinci maneə odur ki, “Qazprom” özü də Rusiya ərazisində kifayət qədər qaz tədarük edir və istehsal edilən “mavi yanacaq” üçün xarici bazar tapmalıdır. Avropa isə Rusiyadan hazırki miqyasdan daha çox qaz almağa o qədər də maraq göstərmir. Avropa Birliyinin yeni strategiyası köhnə qitəni Rusiyanın qaz asılığından qurtarmaqdır. Belə olan halda Rusiya ancaq öz qazı haqqında düşünmək məcburiyyətindədir.
İkinci maneə odur ki, Türkmənistan “Qazprom”un ucuz qiymətlərindən narazı idi və qiymətlərə yenidən baxılmasını tələb edirdi. “Qazprom” isə 2000-ci illərin ortalarında dünyanı və Rusiyanı bürüyən ağır iqtisadi böhran illərində Türkmənistandan aldığı qazın qiymətinin qaldırılmasında maraqlı deyildi.
Belə bir vaxtda Türkmənistanla Rusiyanı birləşdirən qaz boru xəttində müəammalı partlayış baş verdi və bir neçə ay iki ölkə arasında qazın idxal-ixrac əməliyyatı dayandı. Bu Rusiyanın xeyrinə idi. Çünki Rusiya bir müddət Türkmənistan qazından qurtulmuşdu, əlavə pul xərcləməyə və yeni bazar tapmağa ehtiyac yox idi.
Hadisələrin bu iqtiqamətdə inkişafı Türkmənistan hakimiyyətini öz qazı üçün alternativ bazarlar axtarmağa məcbur etdi. Rəsmi Aşqabad anladı ki, yalnız Rusiyadan asılı olmaq Türkmənistanı gəlirlərdən məhrum edir. Ona görə də rəsmi Aşqabad Çinlə razılaşdı və bu böyük bazara yol tapdı.

Aşqabad növbəti mərhələdə Hindistan bazarını hədəf seçdi və bu məqsədlə yeni saziş imzalandı. Bu sazişə görə Türkmənistandan başlayan boru xətti Əfqanıstan və Pakistandan keçməklə Hindistana çatmalıdır. Boru xəttinin uzunluğu 1.800 kilometrdir. Ancaq hazırki geosiyasi şərtlər daxilində bu layihənin reallaşması asan görünmür. Birincisi, Əfqanıstan hakimiyyəti ərazinin tamamına nəzarət etmir, Taliban qruplaşması boru xəttinin çəkilişinə mane ola bilər. İkincisi, Əqfanıstanın dağlıq ərazisi boru xəttinin çəkilişində cidd maneələr yaradacaq. Üçüncüsü, Pakistanla Hindistan arasında münasibətlər hamar deyil.
Buna baxmayaraq, Türkmənistanın yeni bazarlar axtarışı təqdirəlayiqdir. Rəsmi Aşqabadın əsas hədəflərindən biri də Avropa bazarına çıxış əldə etməkdir. Bunda bir çox dövlət – Avropa Birliyi ölkələri, ABŞ, Türkiyə və Azərbaycan maraqlıdırlar. Türkmənistan qazının Avropaya çatdırılması üçün Xəzərin dibi ilə boru xətti çəkilməlidir. Başqa sözlə illərdir haqqında çox danışılan Transxəzər layihəsi reallaşmalıdır.
Rusiyanın Türkmənistdan qaz alışını dayandırmasından sonra Transxəzər layihəsi yenidən aktuallaşıb. Moskvanın bu layihəni əngəlləməsi də əvvəlki illərdən fərqli olaraq çətindir. Aşqabadın indiki halda arqumenti bundan ibarət ola bilər: “Siz (oxu: Rusiya) məndən qaz almırsınızsa, mən bu qazı harasa satmalıyam və mən Sizə sata bilmədiyim “mavi yanacağı” Avropaya satmaq istəyirəm”.

Transxəzər layihəsinin reallaşması üçün Türkmənistana və Azərbaycana Avropa Birliyinin dəstəyini artırması vacibdir. Əgər Brüssel Türkmənistan qazının Azərbaycan və Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırılmasını istəyirsə Rusiyanın təzyiqlərini neytrallaşdırmaq barədə düşünməlidir.
Türkmənistan qazının Avropaya çatdırılması Azərbaycan üçün də iki baxımdan vacibdir.
Birincisi, bu Azərbaycanın bölgədəki geosiyası ağırlığını artıracaq;
İkincisi, TANAP və TAP boru xətləri ilə Avropaya daha çox qazın ixrac edilməsi Azərbaycanın gəlirlərini artıracaq.
Elxan Şahinoğlu, xüsusi olaraq “Report” üçün.

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Bakı-Tbilisi-Ceyhan üzrə əsaslı xərclər 2,6 dəfə azalıb

18 Avqust 2017 01:38

Azərbaycan məhsulları “Worldfood Moscow” beynəlxalq ərzaq sərgisində təqdim olunacaq

18 Avqust 2017 01:37

Azərbaycan dili “Google” səsli axtarış sisteminə daxil edildi

18 Avqust 2017 01:33

Avroliqada "pley-off" mərhələsinin ilk oyunlarına yekun vurulub - NƏTİCƏLƏR

18 Avqust 2017 01:32

Ən yaxşı adına 24 namizəd - FİFA açıqladı

18 Avqust 2017 01:17

Türkiyədə meşədə güclü yanğın

18 Avqust 2017 01:14

Barselonada teraktdan sonra iki nəfər həbs edildi

18 Avqust 2017 00:54

Viktor Valdes futboldan getdi

18 Avqust 2017 00:48

Vanqanın 2017-ci ildən sonra üçün DƏHŞƏTLİ PROQNOZlARI - 2018, 2023, 2028... - VİDEO

18 Avqust 2017 00:43

Kataloniya hökuməti ölkədə 3 günlük matəm elan edib

18 Avqust 2017 00:42

Sakindən 3,2 kq marixuana götürüldü

18 Avqust 2017 00:34

Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə xüsusi diqqət ayırır -

18 Avqust 2017 00:31

Barselonada baş verənlər nefti bahalaşdırdı

18 Avqust 2017 00:28

“Tavriya”nın vurduğu uşaq öldü

18 Avqust 2017 00:19

Almaniyada 22 min nəfər təcili təxliyyə olundu -

18 Avqust 2017 00:14

İŞİD Barselonadakı terror aktına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürüb

18 Avqust 2017 00:09

Astroloji proqnoz - 18 avqust

18 Avqust 2017 00:08

Bakıda qeyri-adi mağaza: Burada kitablar 20 qəpiyə satılır – VİDEO

17 Avqust 2017 23:58

İspaniyadakı teraktı İŞİD törədibmiş

17 Avqust 2017 23:49

Təminat verirəm ki, müharibə olmayacaq -

17 Avqust 2017 23:48

Bakıda marketdə yanğın olub

17 Avqust 2017 23:42

İŞİD Barselonadakı terror aktına görə məsuliyyəti üzərinə götürüb

17 Avqust 2017 23:37

Azərbaycan və Rusiyanın BMT-dəki daimi nümayəndələri görüşüblər

17 Avqust 2017 23:30

Fanatı müğənniyə görə köynəyini çırdı - VİDEO

17 Avqust 2017 23:18

Azərbaycan klublarının Avropa Liqasından qazancı açıqlanıb

17 Avqust 2017 23:12

Ər-Riyad Dohaya güzəştə getdi -

17 Avqust 2017 23:05

Barselonadakı terrorçu tutuldu

17 Avqust 2017 22:54

Barselonada baş vermiş terror aktında xəsarət alanların sayı 60 nəfərə çatıb

17 Avqust 2017 22:52

5 yaşlı Zeynəbin – FACİƏLİ ÖLÜMÜ - VİDEO

17 Avqust 2017 22:48

FİFA 2017-ci ilin ən yaxşı futbolçusu adına namizədlərin adlarını açıqlayıb

17 Avqust 2017 22:42

Venesuelada həbsxana qana boyandı -

17 Avqust 2017 22:39

Polis İspaniyada terror aktı törədən şəxsi saxlayıb

17 Avqust 2017 22:37

40 min illik qarışqa fosilindən hazırlanan təsbeh SATIŞA ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 22:33

İspaniyadakı terrorçunun kimliyi bəlli oldu

17 Avqust 2017 22:29

Barselonada üç polisi maşın vurdu

17 Avqust 2017 22:24

Qurban Qurbanov: “Oyunçulardan tələbim bu idi ki…”

17 Avqust 2017 22:18

Barselonada avtomobil 3 polis əməkdaşını vurub

17 Avqust 2017 22:17

"Barselona"da ciddi itki -

17 Avqust 2017 22:15

Barselonanı qana bulayan terrorçunun şəxsiyyəti müəyyənləşib

17 Avqust 2017 22:06

Tramp bir tvitlə şirkətə 6 milyard dollar ZƏRƏR VERDİ

17 Avqust 2017 21:53

Barselonadakı terroru törədənin KİMLİYİ BİLİNDİ - FOTO

17 Avqust 2017 21:53

“Pul gəlmiş, papaq getmiş” – aparıcı saxta dostlarını IFŞA ETDİ

17 Avqust 2017 21:48

Barselonada avtomobili kütlənin üstünə sürən şəxsin kimliyi müəyyənləşdirilib

17 Avqust 2017 21:47

Oğlanlardan qaçdı.Meşədə itkin düşdü-

17 Avqust 2017 21:45

Ramil Quliyev ona yönələn ittihamlardan danışdı: "Eşitmişəm "fərari" deyirlər" - MÜSAHİBƏ

17 Avqust 2017 21:44

Ukraynadan Rusiyaya TERROR İTTİHAMI: strateji obyektlərin məhvi... – Plan MƏXFİLİKDƏN ÇIXARILDI

17 Avqust 2017 21:33

Vanqanın 2017-ci ildən sonra üçün DƏHŞƏTLİ PROQNOZlARI -

17 Avqust 2017 21:29

Azərbaycanda Qurban bayramı namazının vaxtı müəyyənləşdi

17 Avqust 2017 21:20

Gözəl qadın yoxsa yaraşıqlı kişi? - cinsini dəyişənlərdən İNANILMAZ FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:18

"Titanik"in qəhrəmanları 20 il sonra bir arada - FOTOLAR

17 Avqust 2017 21:03