“Bağırov tapançasını çıxarıb...” – Ukrayna prezidentindən orden alan azərbaycanlının QANDONDURAN HƏYATI

“Bağırov tapançasını çıxarıb...” – Ukrayna prezidentindən orden alan azərbaycanlının QANDONDURAN HƏYATI
15:33 14 Oktyabr 2016
57 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Ukraynada 1941-1945-ci illə bağlı arxivi araşdıranlar bu ölkənin faşizmdən azad olunmasında xidmətlər göstərmiş azərbaycanlı əsgərlə bağlı bir sıra maraqlı faktlar əldə ediblər. Məlum olub ki, 1921-ci il təvəllüdlü Əlikişi Cümşüdov da minlərlə sovet əsgəri kimi bu ölkənin azadlığı uğrunda fədakarlıq göstərib. Bundan sonra Ukrayna prezidenti Pyotr Poroşenko azərbaycanlı döyüşçünün xüsusi ordenlə təltif edib.

Bu, bir faktdır ki, Böyük Vətən Müharibəsində faşizm üzərində qələbənin əldə olunmasında misilsiz xidmət göstərmiş yüz minlərlə azərbaycanlının fədakarlığı SSRİ dövründə layiqincə qiymətləndirilmədi. On minlərlə soydaşımız, o cümlədən Mehdi Hüseynzadə, Əhmədiyyə Cəbrayılov və digərləri qələbə uğrunda fədakarlıq göstərsələr də, onların bu xidmətləri onilliklər sonra, özü də təsadüflər nəticəsində üzə çıxdı.

Publika.az belə döyüşçülərdən olmuş 95 yaşlı Əlikişi Cümşüdovla müsahibəni təqdim edir:

“Qardaşlarımın hamısı cəbhədən şikəst qayıtdı”

Ailədə dörd qardaş olduqlarını deyən müsahibim bildirdi ki, qardaşlarının hamısı Böyük Vətən Müharibəsi iştirakçısıdır: “Qardaşlarımdan biri Bessarabiyadakı döyüşlərdə qolunu itirib. Digər qardaşım isə qarnından ağır yaralanaraq çoxlu qan itirmişdi. Hər üçü müxtəlif medallarla təltif edilmişdilər. Təəssüf ki, hamısı cəbhədən şikəst qayıtdı. İndi onların heç biri həyatda yoxdur. Sevinirəm ki, qardaşlarım vətəndə dünyalarını dəyişdilər”.

O, ailənin kiçik övladı olduğundan cəbhəyə də hamıdan sonra gedib: “Müharibədə qolunu itirmiş qardaşımın hərbi əşya çantasını - “veş meşok”unu götürüb 1942-ci ilin yanvarında cəbhəyə yollandım. Əvvəlcə bizi Naxçıvana, xüsusi kursa göndərdilər. Altı aylıq kursdan sonra bizi Dərbəndə göndərdilər. Azərbaycan diviziyasının 700 əsgərini rus diviziyasının tabeliyinə keçirdilər.

İlk döyüşüm Mozdokda oldu. Çox ağır döyüşlər gedirdi. Bir neçə müdafiə əməliyyatında iştirak etdim. Döyüşlərdən birində çiynimdən yaralandım. Mahaçqaladakı qospitalda 3 ay müalicə olundum”.

O, müalicəsi başa çatdıqdan sonra müvəqqəti olaraq ehtiyat alaya göndərilir: “Vəziyyət olduqca pis idi. Almanlar hər gün hücum edirdilər. Bəzən gecələr uzanıb qarın üstündə yatırdıq. Ətrafda tonqal qalayırdıq ki, donub ölməyək. 1942-ci ilin şaxtalı günlərini Qroznıda keçirdik”.

“Ayağımızın altında torpaq yox, meyitlər uzanmışdı”

Əlikişi Cümşüdovun ən ağır döyüşləri Mozdokda, Novorossiyskdə olub: “Novorossiyskdə əməliyyatlara Leonid Brejnev rəhbəlik edirdi. Hər gün ağır döyüşlər gedirdi. Təsəvvür edin, ölənlərin sayı o qədər idi ki, bəzən meyitlərin üstündə addımlayırdıq. Hücum əməliyyatlardan biri xüsusi olaraq yadımda qalıb. Ayağımızın altında torpaq yox, meyitlər uzanmışdı. “İrəli” əmri verildi. Almanların mövqeləri hündürlükdə idi. Buna görə bizi çox asan hədəf seçirdilər. Onlar avtomatla, biz isə tüfənglə döyüşürdük.

Hücum zamanı xeyli əsgər itirdik. Neçə-neçə döyüş yoldaşım ağır yaralandı. Amma itkilərə baxmayaraq əməliyyatı uğurla başa çatdırdıq – yüksəkliyi ələ keçirib düşməni geri oturtduq”.

Əlikişi Cümşüdov düşmən səngərinə yaxınlaşaraq ora qumbara atır: “Partlayış zamanı bir neçə əsgər həlak oldu. Lakin özüm də yaralandım. Amma yarama baxmayaraq tüfəngimi də döyüş meydanından götürdüm. Əks təqdirdə məni ağır cəza gözləyirdi”.

“Mircəfər Bağırov olmasaydı...”

Onun sözlərinə görə, bəzən yüngül yaralananlar yaralarını özləri sarıyırdılar: “Kubanda olanda dedilər ki, Azərbaycanın Mərkəzi Komitəsinin katibi Mircəfər Bağırov “Çerekçay” adlı yerə, azərbaycanlı döyüşçülərlə görüşə gəlib. Xruşşovun qardaşı azərbaycanlı döyüşçülərin guya hərbi xidmətdən yayınmaları, fərarilik etmələri barədə mərkəzə yalan məlumatlar ötürürdü. Bağırov bu haqda eşidəndə qəzəbləndi. Dedi ki, bunlar rusca pis bilirlər, buna görə də komanda veriləndə səhv anlayırlar. İndi mən sənə komanda verirəm, irəli addımla. Komandamı başa düşə biləcəksən? O, bunu deyib tapançasıyla həmin şəxsə atəş açdı. Bağırov olmasaydı, Azərbaycan diviziyasının itkisi bundan da çox olardı”.

Hərbi xidməti ilə əlaqədar Ukrayna, Latviya, Litva, Estoniya, Belarusda olmuş müsahibim deyir ki, nümunəvi xidmətinə görə ona İrkutskda 10 günlük məzuniyyət və təzə hərbi forma veriblər: “Müharibədə 10-a yaxın faşist əsgərini məhv etdim. Nümunəvi xidmətimlə seçilirdim. Bir gün məzuniyyət verdilər. Amma yol uzaq olduğundan Laçına gələ bilmədim. Məzuniyyətimi elə orda keçirdim”.

Onun sözlərinə görə, 1942, 1943 və 1944-cü ilin birinci yarısı sovet əsgərləri ağır sınaq dövrü olub. Ağır əməliyyatlardan birində növbəti dəfə yaralanan azərbaycanlı döyüşçü müalicə üçün Moskvadakı hospitallardan birinə göndərilir: “Müalicəm başa çatandan sonra bildirdilər ki, sən daha ön cəbhədə hərbi xidmətə yararlı deyilsən. Bundan sonra SSRİ Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyindəki hərbi hissədə işləməyə başladım. Hərbi əsirlərə nəzarət edir, onları işləməyə aparırdıq. Əsirləri səhər Belarusun Traktor Zavodunda işləməyə gətirir, axşam isə geri qaytarırdıq.

Bununla yanaşı, əsirlərin vaqonlarla köçürülməsini də bizə tapşırmışdılar. Aralarında faşist generallarından, polkovniklərindən tutmuş əsgərə kimi hər rütbəli hərbçi vardı.

Müharibənin sonunda Keniqsberqdə xidmətimi davam etdirir, alman əsirlərinə nəzarət edirdim. Bəzən əsirlər qaçırdı. Amma onları tutub geri qaytarırdıq”.

1946-cı ildə Stalin iki dəfə və daha çox yaralanmış hərbçilərin ordudan tərxis edilməsi haqda sərəncam verir. Əlikişi Cümşüdov da həmin sərəncama əsasən ordudan tərxis olunub.

“Prezident İlham Əliyev mənə avtomobil və ev bağışlayıb”

Yazının girişində qeyd etdiyim kimi, Ukraynada arxivi araşdıraraq bu ölkə uğrunda döyüşmüş şəxslərin adlarını üzə çıxarıblar: “Döyüşlərdə aktiv iştirakıma görə hazırkı prezident Pyotr Poroşenko tərəfindən xüsusi medalla təltif etdi. Medalı bu yaxınlarda mənə verdilər. Bundan əlavə Daxili İşlər Nazirliyi tərəfindən də medallarla və təşəkkürnamələrlə təltif olunmuşam”.

Əlikişi Cümşüdov Azərbaycan Prezidentinin də qayğısı ilə əhatə olunub: “Prezident İlham Əliyev mənə avtomobili hədiyyə edib. Bununla yanaşı, Yasamalda 3 otaqlı mənzil də bağışlayıb. Heydər Əliyev Fondunun Prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın qəbulunda olmuşam. Dövlət başçısına və xanımına hər şeyə görə təşəkkür edirəm”.

Anar Tağıyev,

Fotolar Elçin Muradındır




RƏYLƏR

OXŞAR XƏBƏRLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

Braziliya prezidenti G20 sammitində iştirakını ləğv edib

29 İyun 2017 06:07

İmişlidə 3 otaqlı ev yandı

29 İyun 2017 05:59

Bakıda 42 yaşlı kişi metronun yaxınlığında bıçaqlanıb

29 İyun 2017 05:52

ABŞ-da təyyarə qəzasında 2 nəfər həlak olub

29 İyun 2017 05:43

Mərakeşdə etirazlar zamanı 80 polis yaralandı

29 İyun 2017 05:38

Evdəki mavi və boz - FOTO

29 İyun 2017 05:32

Azərbaycanın turizm şirkətləri Bolqarıstanda keçiriləcək beynəlxalq sammitdə iştirak edəcəklər

29 İyun 2017 05:07

Bakıda iki avtomobil toqquşdu

29 İyun 2017 04:43

Parlaq, gözlənilməz mənzərələr - FOTO

29 İyun 2017 04:32

Brüsseldə NATO-un müdafiə nazirlərinin növbəti görüşü keçiriləcək

29 İyun 2017 04:29

Venesuelanın baş prokurorunun hesabları dondurulub və ona ölkədən çıxış qadağan edilib

29 İyun 2017 04:07

Millimiz Avropa çempionatında ikinci oldu

29 İyun 2017 03:53

ABŞ-da universitetdə partlayış olub

29 İyun 2017 03:42

Astroloji proqnoz -

29 İyun 2017 03:42

Venesuelada Ali məhkəmə və DİN-ə hücum edən helikopter tapılıb

29 İyun 2017 03:36

Mətbəx əlüzyuyanları - FOTO

29 İyun 2017 03:32

İtaliya miqrantlara qapılarını bağlayır

29 İyun 2017 03:24

İŞİD İraqın şimalına hücum edib: ölənlər var

29 İyun 2017 03:07

Yayda uşaqları nədən və necə qorumalı?

29 İyun 2017 02:58

Rakka şəhərinin azad edilməsi zamanı 173 dinc sakin həlak olub

29 İyun 2017 02:52

ABŞ-da təyyarə qəzası:ölənlər var

29 İyun 2017 02:44

"Milan" daha bir futbolçu ilə anlaşdı

29 İyun 2017 02:37

Aktrisa jurnalı bəzədi - FOTO

29 İyun 2017 02:32

Varşava - Berlin qatarı bomba təhlükəsindən dayandırılıb

29 İyun 2017 02:01

"Siçan zəhəri, aseton, milçək dərmanı..." - Ən təhlükəli narkotik vasitələr - FOTOLAR

29 İyun 2017 01:58

Bu gün Azərbaycan klubları üçün avrokubok mövsümü açıq elan ediləcək

29 İyun 2017 01:52

İsrail əsgərləri fələstinli gənci öldürüblər

29 İyun 2017 01:52

“Hyundai”la “Gelandewagen” toqquşdu - Bakıda

29 İyun 2017 01:49

Təl-Əvivdə zərif villa - FOTO

29 İyun 2017 01:37

Satışda təhlükəli qarpızlar var -

29 İyun 2017 01:34

Ruslar ən məşhur tarixi şəxsiyyətlərini seçdilər -

29 İyun 2017 01:18

ABŞ xarici təyyarələrə qarşı yeni təhlükəsizlik tədbirləri tətbiq etdi

29 İyun 2017 01:09

Mərakeşdə etirazlar zamanı 80 polis yaralanıb

29 İyun 2017 01:08

Konfederasiyalar Kubokunda ilk finalçı bəlli oldu

29 İyun 2017 00:49

Çili finala yüksəldi -

29 İyun 2017 00:47

Xəzərdə qayıq qəzaya uğradı

29 İyun 2017 00:38

Girov götürülən BMT əməkdaşları sərbəst buraxıldı

29 İyun 2017 00:23

“İpək Yolu” Festivalında Polşa və Macarıstan müşiqiçiləri çıxış edib

29 İyun 2017 00:22

Azərbaycan sərbəst güləş yığması Avropa çempionatında ikinci yeri tutub

29 İyun 2017 00:17

Astroloji proqnoz - 29 iyun

29 İyun 2017 00:13

Pilot insanlara DƏHŞƏT yaşadır - "Qusma, baş gicəllənməsi..." – VİDEO

29 İyun 2017 00:05

Günün qoroskopu: bir çox işlərinizdə qabağa gedə biləcəksiniz

29 İyun 2017 00:05

Azərbaycan neftinin SON QİYMƏTİ - 3,3% bahalaşıb

29 İyun 2017 00:01

Liviyada girov götürülən BMT əməkdaşları sərbəst buraxılıb

28 İyun 2017 23:57

Kirayə ev axtaran gənc bir gecədə fenomen oldu - FOTO

28 İyun 2017 23:57

Mundi kapsulu: Öləndən sonra yeni həyata başlayacağıq - FOTO

28 İyun 2017 23:57

Satışda təhlükəli qarpızlar var - Diqqətli olun!

28 İyun 2017 23:57

Suyun altında məzun günü keçirildi - VİDEO

28 İyun 2017 23:57

Kürdəmir sakini çayda batdı

28 İyun 2017 23:53

Mançesterdə bomba xəbərdarlığı -

28 İyun 2017 23:53