Aktual mövzular: Dollar alış-satışı , Hava haqqında, Qarabağ, Qəbələ, Məzənnə, Neftin qiyməti

Türkiyədə 4,5 milyon əcnəbi "yoxa çıxıb": Təmizlikçi ermənilər, çayçı azərbaycalılar…

Türkiyədə 4,5  milyon əcnəbi "yoxa çıxıb": Təmizlikçi ermənilər, çayçı azərbaycalılar…

Date: 24 October 2016 11:37

Türkiyədə son illərin problemlərindən biri də burada qeyri-qanuni çalışan xarici ölkə vətəndaşlarıdır. Demək olar ki, artıq bu problemin qarşısını almaq üçün çalışan polis də istənilən nəticəni əldə edə bilmir.

Milli.Az modern.az-a istinadən bildirir ki, İstanbul sərbəst Muhasib Maliyyə Müşavirilər Birliyinin sədri Yahya Arıkan deyir ki, onların araşdırmalarının nəticəsi heç də ürəkaçan deyil: 

"Türkiyəyə gələn xarici vətəndaşların giriş-çıxışı arasında böyük fərq olur. Son iki ilin statistikasına görə, ölkəyə 271  milyon 232 min 722 xarici vətəndaş gəlib. Amma ölkədən çıxan xaricilərin ümumi sayı 266 milyon 702 min 209 nəfər olub. 4,5  milyona yaxın xarici vətəndaş Türkiyədə "yoxa çıxıb"". 

Yahya Arıkanın sözlərinə görə, iş sahibləri qaçaq  işçiləri çalışdırmaqla dövlətdən vergi və sıgorta pulunu yayındırırlar. Bu cür qeyri-qanuni qazanc iş sahiblərinə ildə 1 milyard lirə qazandırır: 

"Qaçaq çalışan işçilər aşağı maaş almaqla yanaşı, heç bir sosial güvənə də sahib deyillər. Bu insanlar toplanıb bir ev tuturlar. Bəzən ikiotaqlı evdə 10 nəfər qalır. Bu işçilər 250-400 dollar arasında maaş alırlar". 

Muhasib Maliyyə Müşavirilər Birliyinin siyahısına görə, qanunsuz çalışan işci sayı ölkələrə görə belə bölünür: Gürcüstan, Suriya, Ermənistan, Azərbaycan, Rusiya, Banqladeş. 
İlk üçlüyü bölüşən ölkələrin vətəndaşlarını tapmaq çətin olmasa da, danışmaq istəyənlər az da olsa var.

Təmizlikçi ermənilər 

Əvvəla İstanbul Kumkapı səmtində yaşayan ermənilərin məhəlləsinə gedirik. Burada Türkiyə vətəndaşı olan ermənilərlə yanaşı, xeyli sayda sonradan yerləşənlər də var.  Annev Gevorkyan ailəsi ilə 4 il əvvəl İstanbula gəlib. Oturum izni var və vətəndaşlıq almaq üçün dövlətə müraciət edib. Ona görə də daha ürəkli danışır. Deyir ki, iş izni olmasa belə, rahatdır: 
"Ev təmizliklərinə gedirəm. Gündəlik qazancım var. Buna görə niyə məni deportasiya etsinlər?"

Annahir Kandaryan isə idman müəllimidir. O da İstanbula 11 il əvvəl gəlib. İzinsiz çalışır. 11 ildə bir dəfə də olsun polisə yaxalanmayıb. 

Baxıcı gürcülər

Gürcüstandan gələnlərin çoxu isə qadındır. Onlar ev təmizliyi, xəstə baxıcılığı edir. Türklər gürcü baxıcılara daha çox etibar edirlər. Yaxınlarının birinin evində yaşlı anaya baxan Tamuna Kalidze  7 ildir İstanbuldadır. Gəldiyi gündən yaşlı anaya baxıcılıq edir. Burada ona Tülin adını qoyublar: 

"Mən evdən yalnız bazar günləri çıxıram. O günlər baxdığım insanların övladları gəlir və mən axşam saatlarına qədər azad oluram. Mənə oturum izni alınıb. Amma iş izni alınmayıb. Buna gərək olduğunu da sanmıram".

Çayçı azərbaycalılar

Azərbaycanlılar isə müxtəlif işlərdə çalışır. Maşın təmiri, çayçı və çoxluq alver edir. İzinsiz çalışanaların çoxuna elə öz həmvətənlərimiz rəhbərlik edir. Məsələn, böyük bir iş yeri açılıb. Orada çalışan 10 nəfərə iş izni alınıb. Amma kiçik iş görənlər (çay paylayanlar, maşın yumaq üçün su daşıyan və bu tipli iş görənlər) qeyri-qanuni çalışanlardır. 

Murad Zeynalov çayçılıq edir. Deyir ki, kilometrlərcə yolu gəlib burada çayçılq etməsinə təəccüblənənlər:

"Ölkəmdə iş olsa, bura gəlməzdim. Bizdə çayçıya gündə ən çox 10 manat veririlər. Burada hər gün 50 lirə alıram. Üstəlik yeməyim də pulsuzdur. Deyirlər iş izni alın. Amma bu izni asan olsa, alardıq. Nə qədər dayana bilsək, çalışacam. Sonrasını bilmirəm".  

Şakir Qədimovsa  satıcıdı. O da qaçaqdı. Ona görə də tez-tez iş yerini dəyişməli olur. 

"Hər gün qorxu ilə yaşayırsan. Amma hələ ki işləyirik. Burada şərtlər qane edir. Həftəlik 200 dollar alıram. Üstəlik də hər gün yemək pulu. Bu şəraiti mənə ölkəmdə yaratsalar, ailəmi-uşağımı orada qoyub burada polislərlə qaçdı-tutdu oynamazdım".

Suriyadan gələnlərdən isə iş izni istəyən yoxdur. Onlara savaş ölkəsindən pənah gətirdikləri üçün mümkün qədər şərait yaradılır. Çalışma və Sosial Güvənlik Nazirliyinin şöbə müdiri Nurcan Öndər isə deyir ki, son illər qeyri-qanuni çalışan işçilərin sayı sürətlə artır. 
Gürcüstandan gələnlər daha asanlıqla iş izni ala bilir və bu prosedur onlar üçün sadələşdirilib. Amma iş verənlər vergi və sığortadan yayınmaq üçün bu qaydalara əməl etmirlər. 3 ay oturum izni olmadan turist kimi Türkiyədə qalma hüququ olan gürcülərin bura axını başlayıb. Buna səbəb isə türklərin ev işlərində və xəstə baxıcılığında gürcülərə üstünlük verməsidir. Amma nazirlik bu artımın qarşısını almaq üçün müəyyən qadağalar qoyub. Artıq yaşlı və xəstəyə baxanların azyaşlı uşağı yoxdusa, onlara iş izni verilməyəcək. Bu qaydaların tətbiqindən sonra isə 5.911 qaçaq gürcü işçi müəyyənləşib.  
Araşdırmalar zamanı tikinti sektorunda 20 minə yaxın erməni qaçaq işçinin çalışdığı məyyənləşib. Bundan başqa isə müxtəlif işlərdə qeyri-qanuni çalışan 827 nəfər azərbaycanlı işçi aşkarlanıb. Qanunsuz işçi çalışdıranları da, çalışanları da ağır cəza gözləyir. Qeyri-qanuni yolla işləyən xarici vətəndaş 731 türk lirəsi, bu işçiləri çalışdıran sahibkar isə hər işçiyə görə 7.325 türk lirəsi cərimələnir.

Milli.Az





Tags:  Türkiyədə milyon əcnəbi yoxa çıxıb Təmizlikçi ermənilər çayçı azərbaycalılar

RƏYLƏR


Top news