"Ogey ana"nin Cemilesi: "Biz caya yixilanda artiq oktyabrin evveli idi, su soyuq idi..." - FOTOSESSIYA

Miqyas etibarile kicik bir olke olan memleketimizin ele tekce kino tarixine nezer salib oten esrde cekilmis filmlerin bir coxunun bu gune qeder baximliliq iqtidarindan dusmediyinin ferqine varanda qurur kecirmemek mumkunsuzdu. “Azerbaycanin kino incilerinden” adli layihemizin bu sehifesi “Ogey ana” ekran eserine hesr edilib. Hemsohbetimiz ise filmde Cemile rolunu ifa etmis Sevinc Axundovadi. Sevinc xanim omrunu pianino calmagin sirlerini tedris etmeye hesr edib. Telebeleri arasinda boyuk sehneye ve hetta dunya sehnesine qeder yukselen gencler var. Cemileni gormus, ya Sevinc xanimi gormus - hemin qizcigaz kimi bu xanim-xatin qadin da mehriban, guleruz, unsiyyetcildi. Ozu de qehremanini seve-seve canlandirmagi oteri hiss kimi solmayib – iki qiz ovladindan boyuyunun adini Cemile qoyub. Incesenete olan sevgisi, saygisi qizlarinin pese seciminin azadligina mane olmamaqda da ozunu gosterib - Cemile xanim modelci-ressam, Cinare xanim ise ixtisasca rejissordu, hazirda Usaq Filarmoniyasinda calisir.

“Ogey ana” bedii tammetrajli ag-qara filmi 1958-ci ilde Baki kinostudiyasinda lente alinib. 1959-cu ilde Kiyevde bas tutan Umumittifaq kinofestivalinda III mukafata layiq gorulub. Film 42 yasli Nesibe Zeynalovanin kinoda ilk boyuk isidi.

Ekran eserinin ssenari muellifleri Hebib Ismayilov ve eston edibi Anna Yan, quruluscu rejissoru Hebib Ismayilov, quruluscu operatoru Xan Babayev, quruluscu ressamlari Elber Rzaquliyev ve Memmed Huseynov, bestekari Tofiq Quliyev, mahnilarin metninin muellifi Zeynal Cabbarzade, mahnilari ifa eden Sovket Elekberovadi.

Filmde Necibe Melikova (Dilare), Fateh Fetullayev (Arif), Heqiqet Rzayeva (Qemer), Elesger Elekberov (Huseyn dayi), Haci Murad Yagizarov (Ayaz), Nesibe Zeynalova (Fatmanise), Ceyhun Mirzeyev (Ismayil), Sevinc Axundova (Cemile), Sefiqe Qasimova (Zeyneb) ve basqalari cekilibler. Dilare obrazini Hokume Qurbanova, Huseyn dayi obrazini Memmedrza Seyxzamanov seslendiribler.

“Sonra aktrisa olan qiz Cemile roluna sinaqdan kecmemisdi”

- Bir o qeder de yox. Menim heyatdaki anam da tibb sahesinde idi, emekdar hekim idi. Atam ise “AZI”-nin dosenti olub. Bir baci, bir qardasiq. Ancaq hec birimiz ne atamizin yolunu davam etdirmedik, ne de anamizin. Ikimiz de musiqi sahesini secdik. Men inceseneti cox sevirem. Hesab edirem ki, incesenetsiz heyat cox maraqsiz olardi. Mene aktrisa olmagi tovsiye edenler de var idi. Ancaq musiqiye olan mehebbetim ustun geldi, pianino muellimesi oldum. Bu da mueyyen menada incesenete bagli olmaqdi. Hem de atamin ureyince olmazdi aktrisa olmagim.

- Rehmetlik dayim oglu Elxan Eliyev kinostudiyada operator isleyirdi. Bu film ucun musabiqe kecirilende meni de getirdi. Menden basqa cox usaq var idi. “Keci” serini dedim. Sonra ise mene dediler ki, aglamali, ya mezeli situasiya olsa, ozunu nece apararsan, gostere bilersenmi? Men de hemin situasiyalari gosterdim. Ne ise, belelikle, musabiqeden kecdim. Cemile roluna sinaqdan kecmeye gelenler arasinda bir qiz da var idi, adini cekmek istemirem, sonra o, aktrisa oldu. Onu da deyim ki, rejissorun ozunun qardasi oglu da Ismayil roluna sinaqdan kecirdi, ele heyatda da adi Ismayil idi, yadima gelir, gozel oglan idi, iri qara gozleri var idi, ancaq obrazi ifade eleye bilmirdi, ona gore o, tesdiq olunmadi, Ceyhun Mirzeyev tesdiq olundu. Hem de Ceyhun ondan evvel basqa filmlerde epizodlarda cekilmisdi. Demek isteyirem ki, secim cox ciddi idi.

Ne ise, rejissor meni beyendi, dedi ki, bax, men Cemileni bu cur tesevvur eleyirdim. Sacim da uzun idi, atamdan icaze aldilar ki, el boyda kessinler. Ne el boyda?! Ta ciynime qeder kesdiler. Ceyhunla men ve basqa usaqlar, onlar da Baki mekteblileri idi, tesdiq olunandan sonra bizi qrim elediler, pavilyonda sinaq cekilisleri aparilandan sonra Ismayillinin Qalaciq kendine yola dusduk. Cox gozel yerdi. Orada muxtelif kend sakinlerinin evinde qalirdiq, cox mehriban adamlar idi, men anamla ve Ceyhun anasi ile eyni ikimertebeli bir evde yasayirdiq. Bir defe Necibe xanimin oglu gedib tovleye girmisdi, inek az qala onu vuracaqdi. Yaxsi ki, ev yiyesi vaxtinda tehlukenin qarsisini aldi. Dersden geri qalmamaq ucun bir muddet kend mektebine de getdik. Bu derecede biz usaqlarin qaygisina qalirdilar. Pioner bas deste rehberi Solmazi oynayan qiz da Bakidan idi, ondan basqa daha hec bir filmde cekilmeyib, sonra da aile qurdu, menimle, Ceyhunla hemsohbet idi. Bir gun mene, Ceyhuna, bir-iki cavan isiqcilara dedi ki, gelin, daga cixaq. Ceyhunun ayagina ne oldusa, hec daga cixmaga baslamamis geri qayitdi. Ele bil bilirdi ki, getmesek, yaxsidi, cunki daga qalxmagimiza pesman olduq - ene bilmirdik, cox cetinlikle geri qayitdiq, kifayet qeder tehlukeli yol idi, mesenin lap icine girmisdik, ayiya da rast gele bilerdik. Uzum de cizilmisdi. Rejissor meni, o qizi o qeder danladi ki... Yeri gelmisken, Solmaz roluna Emine Yusifqizi da sinaqdan kecmeye devet olunmusdu. Ancaq Emine xanim sonra gorun nece gozel aktrisa oldu. Hele qiraet ustasi olmagini demirem - ayri alemdi.

- Birinci hansi epizod cekildi?

- Teessuf ki, xatirlamiram. Birinci mehz hansi epizodun cekilmesi yadimda qalmayib. O yadimdadi ki, seher gelirdik kinostudiyanin pavilyonuna, o vaxt kinostudiya Hokumet Evinin yaninda idi, bizi qrim edirdiler, sinaq cekilisleri olurdu, sonra bizi aparirdilar indiki Muzey Merkezinin yaninda “Ana ve usaq” adli kafe var idi, orada nahar edib yeniden kinostudiyaya qayidirdiq, axsama kimi rejissor biz usaqlarla isleyirdi, her bir detali inceliyine qeder basa salirdi ki, ekranda her sey tebii gorunsun. Hebib Ismayilovun heyat yoldasi, Hokume Qurbanovanin bacisi Qemer xanim konservatoriyanin muellimi idi, tez-tez cekilis meydancasina bas cekirdi. Mehriban, ziyali xanim idi, anamla da sohbetleri tuturdu. Ozu de menim bantimi baglamagi Hebib muellim hemise ona tapsirirdi. Hebib Ismayilov cox mulayim adam idi. Rejissor kimi de cekilis heyetinde mehribanliq yaratmagi bacarirdi. Mehribanliq olmayan yerde axi keyfiyyetli is erseye gelmir.

- Qalaciqda ne qeder qaldiniz?

- Ne qeder qalmagimiz yadimda deyil. Birce o yadimda qalib ki, biz caya yixilanda artiq oktyabrin evveli idi, su soyuq idi. Cunki cekilis ucun en uygun yeri secmek cox vaxt aparmisdi. Biz hetta azarlamisdiq. Umumiyyetle ise cekilisler bir ile yaxin cekdi.

- Beli, bes dubla cekildi. Hava artiq soyudugu ucun her defe suya yixilanda anam bedenimizi spirtle ovxalayirdi ki, soyuq bizi tutmasin. Anam hem de mueyyen menada cekilis qrupunun hekimi idi. Bes defe paltarimizi deyisdik. Ceyhun cox zarafatcil idi, birinci dubl cekilende meni qorxutmaq ucun yalandan dedi ki, orada suse var, yixilsaq, bedenimize batib kesecek. Ikinci dublda men onu iteleyib qacdim. Axirda rejissor siltaqliqlarimizdan bezib bize tepindi. Belelikle, en ugurlu dubl cekilene qeder bes defe caya yixilmali olduq. Cekilis bitende tir-tir esirdik.

- Yarasa ile olan epizodun cekilisi nece alindi? Gercekden qorxmadiniz ki?

- Yox, qorxaq deyildim. Hem de mene demisdiler ki, otaga buraxilan yarasa oyuncaqdi, ancaq heqiqi yarasa da var idi. Gormusdum.

- Heqiqi yarasa neden otru imis?

- Yeqin ki, oyuncaq yarasani heqiqiye lap uygun sekilde duzeltmek ucun getirmisdiler. O epizodun cekilisinden sonra Ceyhun zarafatla demisdi ki, gordun, nece qorxdun?

- Natura cekilislerinin hamisi Qalaciqda aparilib?

- Bezileri Qerbi Azerbaycanin Dilijan, o vaxtki Kirovakan seherlerinde aparildi. Meselen, Cemilenin anasi ile evvel masinla, sonra atin belinde kende geldikleri yol Dilijanda cekilib. O masin da Necibe xanimin Dilijanda hekim isleyen refiqesi Qonce xanimin oglunun “Volqa”si idi. Alma baglari olan epizod ise Qubada cekilib. Sehv elemiremse, menim cuce ile olan epizodum da orda cekilib. Sonra o cuceni mene bagisladilar, getirdim sehere, bir az boyutdum. Hetta yolda qacmaq istemisdi tutmusdum.

- Yeqin ki, bele baximli filmde cekilenden sonra basqa filmlere de devet olunmusunuz. Eledi?

- Eledi. Bir nece filme devet olundum. Ancaq yalniz “Onun boyuk ureyi” filminde Semayenin qizi Lalenin usaqligini oynamisam. Balaca bir epizod idi, ele mektebden gelib aparmisdilar meni. Hebib Ismayilov meni “Boyuk dayaq” filmine de cekmek isteyirdi, Seyxzamanovla bir epizodda. Hetta mexsusi menim ucun ssenariye Qaragoz obrazini da elave elemisdi, deyesen, cobanin qizi olaraq. Ancaq qismet olmadi. Biz anamla Tovuza getdik, cekilisler orda aparilirdi, is ele getirdi ki, Seyxzamanov xestelendi, biz qayitdiq Bakiya, bir muddetden sonra atam yeniden Tovuza getmeye icaze vermedi, dedi ki, derslerinden gerileyersen. Sonralar men artiq konservatoriyada oxuyanda “Arsin mal alan”da Asya roluna devet elediler. “Bir cenub seherinde” filmine de devet elemisdiler, jurnalist qiz roluna. Duzdu, o filmin cekilis meydancasina getdim, ancaq yaradici qrupda oglanlarin, kisilerin cox olmasi, umumiyyetle, filmin movzusu meni bir az qorxutdu. Ancaq cekile bilerdim, belke de cekilseydim, yaxsi olardi.

Tofiq Tagizade atamla bir sinifde oxumusdu. Tehsilimi “VQIK”de davam etdirmeyi cox tovsiye edirdi. Ancaq bele perspektiv atamin o qeder de ureyince deyildi. Hec ozum de bas qosmadim, fikirlesdim ki, onsuz da, bu saheye getmeyecem, bu epizodlara cekilsem, dersimden qalacam.

Necibe Melikova aktrisa olmagimi meslehet gormurdu

- (gulerek) Demek olar ki, ele roldaki kimi idi. Usaq idik - tez-tez kusub-barisirdiq.

- Boyukler barisdirirdi. Cox qivraq, zarafatcil oglan idi. Yasca da menden bir az boyuk idi. O, heyatdaki bacisi ile de anabir idi. Haci Murad Yagizarov kimi o da Azerbaycan dilinde yaxsi danisa bilmirdi. Hetta Elesger Elekberov Haci Murada sert qoymusdu ki, Azerbaycan dilini oyrensin, bir konyakdan merc gelmisdi. Ceyhunun anasi Marqo ile de, Haci Muradin anasi Tamara ile de anam dostlasmisdilar. Men fikirlesirdim ki, Ceyhun boyudukce ozunden razi adam olacaq. Ancaq qetiyyen bele olmadi - senetkarligi inkisaf edib boyudukce insanligi da boyudu. Sonralar tez-tez gorusmesek de, elaqeni saxlayirdiq, unsiyyetimiz var idi, yoldasi Lidiya ile indi de dostluq edirik.

- Bu filmde gorkemli ve ustad aktyorlarla ya teref-muqabili, ya da en azi eyni cekilis meydancasinda olmusunuz. Necibe xanimi nece qavradiniz? Ekranda onunla ana-qiz unsiyyeti nece yarandi?

- Necibe xanim cox gozel, mehriban, unsiyyetcil, mulayim qadin idi. Onunla ailevi dostlugumuz uzun muddet davam etdi, bir-birimizin ad gunlerine de gedirdik. Cekilisler vaxti ise meni hevesle basa salirdi. Pavilyon cekilislerine musiqi mektebindeki derslerimi yarimciq qoyub gelmeli olurdum ve ona gileylenirdim ki, Necibe xala, bes menim derslerim nece olacaq? Deyirdi ki, bu, cox cetin senetdi, meslehet gormurem ki, boyuyende bu senetin dalinca gedesen. Belke de, ele onun o tovsiyesi meni aktyorluga heveslendirmedi.

“Ogey ana”nin cekilisleri bitenden sonra Necibe xanim oglu Saqibi bizim yanimizda qoyub “Aygun” filminde cekilmeye getdi. Biz de Irevani bir az gezib qayitdiq. Onda artiq atam da yanimizda idi. Necibe xanimin ureyinden kecirdi ki, “Aygun”de de onun qizini men oynayim. Ancaq alinmadi. Hem de yeqin ki, bu, o qeder de maraqli gorunmezdi - iki muxtelif filmde eyni teref-muqabilleri.

“Elesger Elekberov meni mahni ile dindirmisdi”

- Fateh Fetullayevden de, Elesger Elekberovdan da cox gozel teessurat qalib. Bu yaxinlarda Fateh Fetullayevin qizi Zemfira xanimla tanis oldum. Ismayilin dostlari Dadas rolunu oynayan Mehluqe Sadiqovanin oglu Ceyhun Serifovla, Semed rolunu oynayan Ferhad Bakixanovla herden bir seherde rastlasanda salamlasiriq.

Elesger Elekberov heyatda da cox parlaq insan idi. O da bizimle yaxin idi. Her defe cekilis meydancasinda rastlasanda ozunemexsus intonasiya ile bele deyirdi: “Будущая кинозвезда!” Bir de, hec yadimdan cixmaz, bizim evimiz “Besmertebe”de idi, orda meni gorende “Ay qiz, kimin qizisan” mahnisini oxumusdu. Ozune ve basqalarina qarsi son derece telebkar aktyor idi. Her bir detala xususi diqqet yetirirdi. Qrimciler onunla daha artiq islemeli olurdular. Umumiyyetle, filmin cekilis qrupunun butun uzvleri cox guclu senetkarlar idi. Ona gore film yaxsi alinib, indiye qeder kime rast geliremse, o filmde cekildiyimi bilen kimi her kes bu film haqqinda gozel sozler soyleyir, her defe baxdiqlarini deyirler. “Ogey ana”nin premyera numayisleri de yadimdadi. Ilk premyerasi eyni gunde hem “Azerbaycan”, hem de “Nizami” kinoteatrlarinda oldu, sonra “28 Aprel” (indiki Usaq Filarmoniyasi), “Araz”, “Veten” kinoteatrlarinda gosterildi. Biz de hamisinda istirak eledik, numayisden evvel sehneye cixib tamasacilarla gorusurduk.

- Heqiqet Rzayeva, Nesibe Zeynalova yadinizda nece qaliblar?

- Istedadli sexsiyyetler ve gozel insanlar kimi. Nezere alsaq ki, Heqiqet xanim opera mugennisi idi, aktrisa deyildi, onun oz rolunun ohdesinden gelmeyi xususi heyranliq dogurur. Nesibe xanim da ki goz qabagindadi... Cavan qadin olaraq bele fakturali qari obrazini ifa elemek, hem de nece ifa elemek, artiq serh teleb elemir. O da cekilislere oglu Cahangirle gelirdi, Cahangir yasca bizden kicik idi.

- Size deyim ki, yox. Meselen, meni ata mindirende hec bir diskomfort hiss elemedim, ele bil ele hemise atda gezmisdim. Hetta at bir defe budrese de, hec neden qorxub-cekinmedim. Qeribe bir mesuliyyet hiss edirdim - dusunurdum ki, mene deyibler bele etmek lazimdi, vessalam, men bunun ohdesinden gelmeliyem.

- Beli, her defe baxiram. Ve her defe de kovrelirem...

Samire Behbudqizi
Milli.Az