Qaz vurub qazan doldurmaq olar

Qaz vurub qazan doldurmaq olar
12:27 11 Dekabr 2015
25 Digər
Ölkə mətbuatı
A- A+

Türkiyə ilə Rusiyanın münasibətlərinin pisləşməsi bütün regiona, habelə Cənubi Qafqaza pis təsir edir. Belə situasiyada Azərbaycanın hansısa siyasi və ya iqtisadi dividendlər əldə etməsinə can atdığını iddia etməyin özü belə, absurddur. Lakin hadisələr bizdən asılı olmayaraq inkişaf edir, olaylara çox ciddi təsir imkanlarına malik deyil - nə Türkiyə, nə də Rusiya ikitərəfli qarşıdurmadan geri çəkilənə oxşayırlar - və belədirsə, nə üçün hadisələrin önündə olmaq əvəzinə, farvaterində qalmalıyıq ki?
Rəsmi Bakı Ankara-Moskva münasibətlərinin bundan sonra da gərginləşməsinin qarşısını almaq üçün vasitəçilik etməyə hazır olduğunu bəyan edib.

Bəyanat eşidilib, amma tərəflər hələlik cavab verməyiblər.
Üstəlik, Rusiyadan Türkiyəyə təbii qaz nəqli marşrutlarında da "tıxac"ların yaranacağı deyilir. Hər halda Rusiya təbii qazını Avropa Birliyinə çıxaran "Mavi axın" layihəsi çərçivəsində yeni anlaşmalar imzalamaq, ən başlıcası isə mövcud anlaşılmazlıqları və tarif mübahisələrini aradan qaldırmaq niyyətində olmadığını bəyan edib.
Ankara da "Mavi axın"la yanaşı, "Türk axını" layihəsindən hətta tam imtina edə biləcəyini istisna etməyib.
Situasiya gərginləşdiyindən Türkiyənin Rusiyaya alternativ axtarışlarında Azərbaycan və Türkmənistan ön plana çıxırlar.

İran səhvini anladı

Rusiyanın Yaxın Şərqdə "etibarlı müttəfiq" adlandırdığı Tehran son vaxtlar Moskva və Ankara arasında münasibətlərin pisləşməsindən bəhrələnməyə çalışır. Münaqişədə birmənalı olaraq Moskvanın tərəfini tutduğunu göstərməyə çalışan İranın, təbii ki, öz maraqları var.
Həmin maraqlar arasında Suriya prezidenti Bəşər Əsədin nəyin bahasına olursa-olsun, hakimiyyətdə saxlanması ön planda durur. Çünki Əsəd rejimi çökərsə, İranın bölgədəki geosiyasi planlarına və onillərdən bəri qurduğu siyasi konstruksiyalara dağıdıcı zərbə dəyəcək, Livandakı "Hizbullah" və s. qruplaşmaların maliyyələşdirilib dəstəklənməsi çətinləşəcək, üstəlik Səudiyyə Ərəbistanı ilə geosiyasi qarşılaşmada İran uduzacaq.
ABŞ və Avropa Birliyinin Yaxın Şərqdə mövqelərini gücləndirməsinə qarşı çıxan İran təsir vasitəsi kimi Rusiyanın dəstəyindən yararlanmağa çalışır. Eyni zamanda, Qərbin tətbiq etdiyi embarqo və sanksiyaların götürülməsindən sonra İran Avropa Birliyinə böyük miqdarda təbii qaz satmaq niyyətindədir.
Tehranın Ankara ilə münasibətlərindəki dəyişikliklər əsasən bu səbəblərlə bağlıdır.

Həftənin əvvəllərində "qışın yaratdığı çətin situasiyanı" səbəb göstərən Tehran Türkiyəyə nəql etdiyi təbii qazın həcmini 50 faiz azaltmışdı. 
Rəsmi Ankara bu addımı, təbii ki, "dostluq jesti" saymayıb və bildirib ki, İran təbii qaz təminatında imzaladığı müqavilələrin şərtlərinə, anlaşmaların tələblərinə əməl etməzsə, "Ankara təbii qaz təminatında problemlərin yaranmaması üçün alternativlər aramalı olacaq".
Rəsmi Tehran belə demarşdan narahat olub və geriyə addım atıb.
İranın Ankaradakı səfirliyi dünən bəyanat yayaraq bildirib: "Türkiyəyə təbii qaz ixracı məsələsində İran öhdəliklərinə tam sadiqdir və imzaladığı müqavilələrə riayət edir. Yaranmış problemin ən qısa müddətdə aradan qaldırılacağını düşünürük".
Səfirliyin açıqlaması Moskvanın Ankaraya qarşı "qaz dəyənəyi"ndən istifadə etməsi müstəvisində hazırladığı təzyiqlərdən birinin alınmaması deməkdir.

Rus qazından maye qaza

Təbii qaz təminatı məsələsində Rusiyadan asılılığa yol verməmək üçün Türkiyə  yeni strategiyanı həyata keçirməyə başlayıb.
Rəsmi Ankaranın kuluarlarında "B Planı" adlandırılan bu strategiya Azərbaycan, Qətər və Türkmənistandan təbii qaz alışlarının artırılmasını nəzərdə tutub.
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan ötən həftə Qətərə rəsmi səfərə yollanaraq bu ölkədən maye qaz (LNG) alınması ilə bağlı anlaşma imzalayıb. Dohada əldə edilmiş razılaşmaya görə, Türkiyə Qətərdən aldığı LNG-nin illik həcmini yaxın dövrlərdə ən azı 3 dəfə artıracaq. Türkiyə ərazisində maye qaz terminalları və paylama şəbəkəsinin "giriş nöqtə"ləri olacaq habların inşası da nəzərdə tutulub.

LNG terminallarının və habların inşası böyük vəsait tələb edir. Rusiyadan alınan qaz əvəzinə maye qazın sistemləşdirilmiş şəkildə paylaşdırılması və istehlakı ilkin dövrlərdə böyük xərclərə səbəb olacaqsa da, Türkiyə üçün bu, geosiyasi təzyiqdən qurtulmaq imkanı olduğundan Ankara gərəkli vəsaiti sərf etməkdən çəkinmir. 
Hazırda Türkiyənin malik olduğu 2 LNG terminalının toplam həcmi ildə 12 milyard kubmetrdir. Türkiyə isə LNG idxalının illik həcmini ən azı 5 milyard kubmetr artırmaqda qətiyyətlidir.
2013-cü ildə BOTAŞ-ın Sarosda inşa etməyi planlaşdırdığı, 5-6 milyard kubmetrlik yeni LNG terminalının inşasına başlanması, habelə İsgəndərunda yeni terminalın tikintisinin layihələndirilməsi də bəhs etdiyimiz istiqamətdəki işlərdir.
Türkiyə terminalların inşası zamanı maye qazın idxalında sürətlənməyə nail olmaq üçün üzən FRU maye qaz terminalı da almaq fikrindədir.
Rusiyanın iddialarına rəğmən, Türkiyənin satın alacağı maye qaz Ankaranın hazırda "Qazprom"dan aldığı "mavi yanacaq"la müqayisədə o qədər də baha deyil. Daha dəqiq olsaq, LNG-nin hər 1000 kubmetri Türkiyəyə təqribən 260 dollara başa gələcək. Türkiyə hazırda "Qazprom"dan aldığı təbii qazın hər 1000 kubmetrinə 250 dollar ödəyir.

TAP və TANAP

Bundan başqa, Azərbaycanın təbii qazını Avropa Birliyinə çıxaracaq TAP və TANAP layihələri çərçivəsində Türkiyə öz payına düşən "mavi yanacağın" həcmini artırmağı da düşünür.
Ankara ilə Bakı arasında son günlərdə aparılan intensiv danışıqların əsas mövzusu da budur.
TAP və TANAP-la Azərbaycan Avropaya ildə 16 milyard kubmetr təbii qaz ixracını planlaşdırıb ki, həmin qazın 6 milyardı Türkiyədə qala bilər.
Ankaranın Türkmənistanla təmasları da aktivləşib və Aşqabadın Azərbaycandan keçməklə Türkiyəyə uzanacaq marşrutlar vasitəsilə Ankaraya təbii qaz satması layihələri müzakirə olunur.
Türkiyənin baş naziri Əhməd Davudoğlu Bakıda olarkən TANAP marşrutunda qaz boru kəmərinin inşasının maksimal dərəcədə sürətləndirilməsi ilə bağlı razılaşma əldə olunub.
Marşrutu vaxtından əvvəl, 2018-ci ildə istifadəyə vermək planlaşdırılıb.

Asılılıqdan qurtulmalı...

Türkiyə təbii qaza olan tələbatını idxal hesabına ödəyir. Ölkənin "mavi yanacağa" olan tələbatının 56 faizini Rusiyanın "Qazprom" şirkəti (ildə 27,4 milyard kubmetr) ödəyir. Azərbaycan Türkiyəyə ildə 5,3 milyard kubmetr, İran isə 8,9 milyard kubmetr qaz satır. Ankaranın aldığı maye qazın illik həcmi isə 6,9 milyard kubmetrdir.
Ölkədə sadəcə bir yeraltı qaz anbarı olduğundan idxal olunan qazın izafi həcmləri istehlakın pik həddə çatdığı zamanlar yaranan problemin aradan qaldırılmasına sərf olunur.
Türkiyədə təbii  qaza tələbat ildə 3 faiz artır. 
Ən nəhayət, Rusiya üçün Almaniyadan sonra Türkiyə ikinci qaz alıcısıdır.

"İraq Kürdüstanının qazı" gerçək yox, blefdir

Türkiyədə siyasətçilər "Rusiyadan qaz almayacağıq, İraq Kürdüstanı ilə anlaşacağıq" deyirlər. Yəni İraqın şimalındakı Kürdüstan Muxtariyyətindən təbii qaz alınacağı, hətta bununla bağlı razılaşmanın olduğu da deyilir.
Söylənənlərə inansaq, İraqın şimalından Türkiyəyə "kürd qazı"nın nəql ediləcəyi zamana çox qalmayıb.
Bu realdırmı?

Yox, blefdir.
İraqın şimalından indi Türkiyənin Ceyhan limanındakı terminala xam neft və təbii  qaz ötürülür. Hər şey anlaşmalar əsasındadır, rəsmidir, razılaşdırılmış şərtlərə görədir. Nəql həcmlərini qəflətən, sürətlə artırmaq isə investisiya riskidir.
İndi belə riskə gedəcək neft-qaz şirkəti varmı?! Yox və bunu kimsə etməyəcəyindən populist ritorikaya qapılanlara, "Vurrey!" deyənlərə inanmaq gərək deyil. 
Deyilənlər, sadəcə, populist ritorikadır. 
Məhz bu səbəbdən də təbii qaz təminatı problematikasının həllində Türkiyə üçün Azərbaycan artıq müstəsna önəm kəsb edir.

Elçin Alıoğlu
Milli.Az

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

İstanbulda ombudsmanlar müsəlman ölkələrindəki müharibələri müzakirə ediblər

25 Sentyabr 2017 17:37

Müdafiə naziri Belarusun Azərbaycandakı səfiri ilə görüşüb

25 Sentyabr 2017 17:37

Sentyabrın 26-na manatın məzənnəsi

25 Sentyabr 2017 17:37

Bu smartfonun kamerası “ən yaxşı” adına layiq görülüb

25 Sentyabr 2017 17:35

Azərbaycan “ITU Telecom World 2017” beynəlxalq sərgi-konfransında təmsil olunur

25 Sentyabr 2017 17:35

Səidə bu səbəbə görə Niyamla ailə qurmayıb: "Dedi ki..."

25 Sentyabr 2017 17:34

Ankara İrana görə bu ölkəyə ORDU YERİDƏ BİLƏR - Türkiyədən AÇIQLAMA

25 Sentyabr 2017 17:33

Tamaşaçıları avtobuslarla pulsuz daşınacaq

25 Sentyabr 2017 17:28

Mübariz Qurbanlı QMİ-nin məscidlərə təyin edilən din xadimlərini “imam” adlandırmasına münasibət bildirib

25 Sentyabr 2017 17:27

“Qarabağ” – “Roma” oyununa gedənlər mütləq oxusun: POLİSDƏN XƏBƏRDARLIQ

25 Sentyabr 2017 17:24

Yaponiya erkən seçkilərə gedir

25 Sentyabr 2017 17:23

Cəlilabadda iki uşaq atası intihar edib

25 Sentyabr 2017 17:22

Dənizkənarı Milli Parkdan toplanan tullantıların həcmi açıqlanıb

25 Sentyabr 2017 17:22

Ata məktəbli qızını boğdu, sonra yandırdı

25 Sentyabr 2017 17:20

Son günlərini yaşayan "Şanxay"dan FOTOREPORTAJ - Daha burada ilanlar öpüşməyəcək

25 Sentyabr 2017 17:18

DYP “Qarabağ”-“Roma” oyunu ilə əlaqədar olaraq sürücülərə müraciət edib

25 Sentyabr 2017 17:17

"Qarabağ" - "Roma" oyununda pulsuz avtobuslar işləyəcək

25 Sentyabr 2017 17:17

Azərbaycana gətirilən qanunsuz siqaret aşkarlandı

25 Sentyabr 2017 17:14

Avtomobil qaçıran şəxs saxlanılıb

25 Sentyabr 2017 17:14

Manatın sabaha MƏZƏNNƏSİ

25 Sentyabr 2017 17:13

Sentyabrın 29-da Bakının mərkəzində YÜRÜŞ OLACAQ

25 Sentyabr 2017 17:08

“Qarabağ”–“Roma” oyununun azarkeşləri stadiona xüsusi avtobuslarla daşınacaq

25 Sentyabr 2017 17:08

"Report": Qızılın qiyməti kəskin düşəcək

25 Sentyabr 2017 17:07

PKK hücuma keçdi: 1 ölü, 5 yaralı

25 Sentyabr 2017 17:04

Çavuşoğlu: “Türkiyə hərbi əməliyyata başlayacaq”

25 Sentyabr 2017 17:03

Azərbaycanda yeni tikilən pullu yolla bağlı

25 Sentyabr 2017 17:03

Bakıda “Qarabağ”-“Roma” oyunu üçün xüsusi ekspress xətt avtobusları işləyəcək

25 Sentyabr 2017 17:02

Kərkükdə vəziyyət necədir?

25 Sentyabr 2017 17:01

İraq parlamentində Kərkükə hərbçilərin yerləşdirilməsi haqqında qərar qəbul olunub

25 Sentyabr 2017 16:57

Jurnalistlər "Qarabağ"dan nə gözləyir? - SORĞU

25 Sentyabr 2017 16:57

Bu həftə bürcləri nələr gözləyir?

25 Sentyabr 2017 16:55

Elektrik motorlu yeni "Road Rover" GƏLİR

25 Sentyabr 2017 16:53

Azərbaycanda gömrük nəzarətinə bəyan edilməyən siqaretlər aşkar olunub

25 Sentyabr 2017 16:52

Qadına məxsus maşını qaçıran şəxs tutulub

25 Sentyabr 2017 16:52

Azərbaycanda karantin əhəmiyyətli ziyanlı orqanizmlərin atlası hazırlanacaq

25 Sentyabr 2017 16:52

Erməni əsilli müğənni rusiyalı aparıcını təpiklədi

25 Sentyabr 2017 16:49

ABŞ-ın dünyanı alt-üst edən sirli siması KƏRKÜKƏ GƏLDİ - Kürdlərlə GİZLİ TOPLANTI

25 Sentyabr 2017 16:48

Ərdoğan və Putin arasında telefon söhbəti oldu

25 Sentyabr 2017 16:43

Azərbaycan və Acarıstan kənd təsərrüfatı sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsini müzakirə edib

25 Sentyabr 2017 16:42

Türkiyə XİN başçısı: “Türkmənlərə qarşı hənsısa müdaxilə olarsa, hərbi əməliyyata başlayacağıq”

25 Sentyabr 2017 16:42

Zakir Qaralov Rusiyada səfərdə olub

25 Sentyabr 2017 16:42

Ərdoğan və Putin referendum müzakirə etdi

25 Sentyabr 2017 16:41

Yardımlının dağ kəndində çətin vəziyyətdə yaşayan ailənin problemi HƏLL EDİLDİ - FOTO

25 Sentyabr 2017 16:38

Türkiyə və Rusiya prezidentləri arasında telefon danışığı olub

25 Sentyabr 2017 16:37

Türkiyənin müdafiə naziri Bakıya gəlir

25 Sentyabr 2017 16:34

Worldcard 5 yaşında:

25 Sentyabr 2017 16:34

İndoneziyada vulkan təhlükəsi: Bu dəfə 50 min insan...

25 Sentyabr 2017 16:33

Yeni mərhələ: müharibə başlaya bilərmi?

25 Sentyabr 2017 16:29

Tanınmış jurnalist çətin durumda

25 Sentyabr 2017 16:29

İlkin tibbi yardım zamanı istifadə edilən yanlış üsullar - FOTOLAR

25 Sentyabr 2017 16:23