ABŞ dolları dünya valyuta bazarında ardıcıl üçüncü həftədir möhkəmlənir.
Dolların yüksəlişi qlobal istiqraz bazarında kəskin satışlar, neft qiymətlərinin yaratdığı inflyasiya riskləri və Avropanın fiskal vəziyyəti ilə bağlı artan narahatlıqlar fonunda baş verir.
Dollar indeksinin 101,93 səviyyəsinə yüksəlməsi və həftə ərzində təxminən 1% bahalaşması bazarlarda risklərə münasibətin dəyişdiyini göstərir.
Bu prosesin diqqətçəkən tərəfi odur ki, dolların güclənməsi yalnız ABŞ iqtisadiyyatına dair gözləntilərlə bağlı deyil. Avropada maliyyə risklərinin artması və investorların daha təhlükəsiz aktivlərə yönəlməsi də dollar üçün əlavə dəstək yaradır.
Qlobal maliyyə bazarlarında əsas gərginlik istiqraz sektorunda müşahidə olunub. ABŞ-ın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi cümə axşamı 5,344%-ə yüksələrək 2002-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
Sonradan qiymətlərin aşağı düşməsindən yararlanmaq istəyən investorların alışları bazarı müəyyən qədər sabitləşdirib və 10 illik istiqrazların gəlirliliyi 5,247%-ə qədər geriləyib.
Yüksək istiqraz gəlirliliyi dollar üçün iki istiqamətdə müsbət təsir yaradır. Bir tərəfdən bu göstərici inflyasiya risklərinin artması ilə bağlı narahatlığı əks etdirir. Digər tərəfdən isə ABŞ dövlət istiqrazlarını investorlar üçün daha cəlbedici edir və nəticədə dollar aktivlərinə tələb arta bilir.
Neft qiymətlərinin yüksəlməsi isə inflyasiya ilə bağlı əlavə təzyiq yaradır. Enerji xərclərinin bahalaşması gələcək dövrdə qiymət artımlarının sürətlənməsi ilə bağlı gözləntiləri gücləndirə bilər. Dolların möhkəmlənməsində digər mühüm amil Avropadakı fiskal vəziyyətlə bağlı narahatlıqlardır.
Fransa və İtaliya dövlət istiqrazlarının ABŞ Xəzinə istiqrazları və Almaniya dövlət istiqrazlarından zəif nəticə göstərməsi investorların daha likvid və müdafiə xarakterli bazarlara yönəldiyini göstərir.
Belə şəraitdə ABŞ dolları ənənəvi olaraq tələb görən “təhlükəsiz liman” valyutalarından biri kimi çıxış edir.
Bu proses xüsusilə avronun məzənnəsində özünü göstərir. Avro 1,1237 dollar səviyyəsində qərarlaşıb və 2025-ci ilin mayından bəri ən aşağı göstəricisinə yaxınlaşıb.
Yəni hazırkı mərhələdə dolların yüksəlişinin əsas səbəblərindən biri ABŞ-dakı müsbət gözləntilərdən daha çox Avropadakı risklərin investorların davranışına təsir etməsidir.
Yaponiya yeni isə dollar qarşısında müəyyən qədər möhkəmlənib. Buna səbəb Tokioda əsas inflyasiyanın sentyabr ayında son 10 ayın ən sürətli artım tempinə çatmasıdır.
İnflyasiyanın sürətlənməsi Yaponiya Mərkəzi Bankının faiz dərəcələrini artırması ilə bağlı gözləntiləri gücləndirə bilər. Bu da yenə dəstək verir.
Beləliklə, valyuta bazarında eyni vaxtda fərqli istiqamətlər formalaşır: Avropa valyutaları dollar qarşısında təzyiq altında qalır, yen isə Yaponiyada daha sərt pul siyasəti ehtimalından dəstək alır.
Dolların növbəti istiqamətini müəyyənləşdirə biləcək əsas göstəricilərdən biri ABŞ-ın sentyabr ayı üzrə əmək bazarı hesabatıdır.
Bazar iştirakçıları sentyabrda məşğulluq artımının zəifləməsini, işsizlik səviyyəsinin isə üçüncü ay ardıcıl olaraq 4,1% təşkil etməsini gözləyirlər.
Bu məlumatlar Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) gələcək faiz siyasəti baxımından xüsusilə vacibdir.
Bundan əvvəl açıqlanan məlumatlar ABŞ-da avqust ayında istehlak qiymətlərinin gözləniləndən daha az artdığını göstərib. İyul ayı üzrə göstəricilərin də aşağı istiqamətdə yenidən nəzərdən keçirilməsi FED-in bu ay faiz artıracağı ilə bağlı bazar gözləntilərini zəiflədib.
FED rəsmilərinin bir hissəsi isə növbəti faiz qərarından əvvəl daha çox iqtisadi məlumatın gözlənilməsinin vacibliyini vurğulayıb.
Dolların hazırkı yüksəlişi bir neçə faktorun eyni vaxtda təsiri ilə formalaşır. Neft qiymətlərinin yaratdığı inflyasiya riski, ABŞ istiqrazlarının yüksək gəlirliliyi, Avropadakı fiskal narahatlıqlar və investorların təhlükəsiz aktivlərə yönəlməsi dolları dəstəkləyən əsas amillərdir.
Güclü dollar isə yalnız valyuta bazarında dəyişiklik demək deyil. ABŞ dolları ilə borclanan ölkələr üçün borc yükünün artması, idxal xərclərinin yüksəlməsi və inkişaf etməkdə olan bazarların valyutalarına təzyiq yaranması kimi nəticələr ortaya çıxa bilər.
Bununla belə, dolların yüksəliş trendinin davamlı olub-olmayacağı əsasən ABŞ iqtisadiyyatından gələcək yeni məlumatlardan asılı olacaq. Xüsusilə əmək bazarı, inflyasiya və FED-in faiz siyasəti ilə bağlı göstəricilər investorların dollarla bağlı mövqeyini dəyişə bilər.
Hazırda bazarlardakı mənzərə göstərir ki, investorlar artan qlobal qeyri-müəyyənlik şəraitində daha təhlükəsiz və likvid aktivlərə üstünlük verirlər. Dollar isə bu prosesdən əsas faydalanan valyutalardan biri olaraq qalır.
Gülbəniz Hüseynli / Metbuat.az
