[ 11 Fevral 2015 14:42 ]
Baki - APA. Turkiyenin “ustune gelmekde” olan “soyqirim” meselesine ilk ciddi reaksiyalar 2002-ci ilde verildi: 27 may 1915-de ermenilerin imperiyanin Serq bolgelerinden basqa bolgelere kocurulmesine dair qerari imzalayan daxili isler naziri Telet Pasanin 16 mart 1921-ci ilde Berlinde terrorcu Teleryan terefinden qetle yetirildiyi gunde -16 martda - Istanbulun “Pera palas” otelinde kecirilen elmi toplantinin mekani Azerbaycan ucun de simvolik ehemiyyete malik idi. Cunki milli hokumetimizin daxili isler naziri Behbud xan Cavansir de 1921-de ermeni terrorcu terefinden “Pera palas”in qabaginda qetle yetirilmisdi. Toplantini teskil eden Avrasiya Bir Veqfinin basqani Saban Gulbahar “16 marti ermeni terroruna qurban getmis butun Turklerin xatire gunu” kimi elan etmeyi ireli surmusdu. Avrasiya Bir Veqfinin ve onun terkibindeki Avrasiya Strateji Arasdirmalar Merkezinin (ASAM) “ermeni meselesi”yle bagli fealiyyetini saygiyla qarsilamaliyiq, zira ASAM-in terkibinde olan Ermeni arasdirmalari institutu (sefir Omer Lutemin mudiriyyetinde) cox semereli fealiyyet gosterdiyi kimi, Omer beyin rehberliyi altinda cixan ve “ermeni meselesi”ne dair Turkiyenin ingilisce yegane elmi dergisi olan “Revew of Armenian studies” adli jurnalin 50 nomresi isiq uzu gorub.
24 aprelde “soyqirim” iddialarina sert tepki numayis etdiren ikinci “reaksioner” ise Yedditepe Universiteti qurucular heyetinin basqani Bedreddin Dalan oldu; esassiz “soyqirim” iddialarina qarsi ABS-da en tesirli mubarizeni aparan professor Justin McCarthynin universitetdeki cixisini elm dunyasi ile yanasi, boyuk dovletlerin Istanbuldaki konsulluqlarinin temsilcilerinin ve Turkiyenin Birinci ordusunun komandaninin da dinlediyine sahidem. Toplantinin ertesi gunu sohbetimizde Istanbulun kecmis belediyye basqani ve I
(Qeyd: Hal-hazirda Turkiyenin en boyuk sirketi halina gelmis “Ulker” qrupunun yaratdigi Avrasiya Bir ve ASAM fealiyyetini davam etdirir. “Ergenekon” adi verilmis prosesde hebs edilme tehlukesini evvelceden hiss edib xarice geden Bedreddin Dalan ise hele de olkeye done bilmeyib).
2002-ci ilin ucuncu “reaksioneri” professor Yusif Halacoglunun basqanliq etdiyi Turk Tarix Qurumu olmusdu. Qurum, “soyqirim” iddialarina qarsi Turk ictimaiyyetini bilgilendirmek ve iddialara qarsi, imkanlar el verdikce, xarici platformalarda mubarize aparmaq vezifesini oz uzerine goturmusdu, bunu ugurla yerine yetirirdi. 2002-ci ilin sentyabrinda Turk Tarix Qurumu “ermeni masasi” mudiri, professor Hikmet Ozdemirin “Bizim neslimiz “soyqirim” bohtanlari ve ermeni terrorcularinin diplomatlarimizi sehid etmesinin intiqamini ciddi sekilde alacaqdir” sozleri olke icindeki sonraki gelismelerin manifesti kimi qebul edilirdi. Professor Yusif Halacoglu 2004-cu ilde Isvecrede “soyqirim” iddialarinin heqiqeti eks etdirmediyini dile getirende Isvecre onun haqqinda da tehqiqata baslamis ve “olkeye gelmesi durumunda hebs edileceyini” elan etmisdi. Daha sonra Avropa olkelerini Turk diplomatik protokolunun musayieti ile gezecek olan professor Halacoglu bundan memnun qalmis ve 1991-ci ilin iyunundan baslayan semimi dostlugumuza guvenerek “Avropada aeroportlarin VIP salonlarindan kecirem, Turk sefirliklerinin emekdaslari meni qarsilayir, cixis etdiyim yerlerde menimle olurlar” sozlerini onun eqoistliyi kimi qebul etmediyimi bilirdi. Turkiyenin butun arxivlerinin aciq oldugunu, dasnaklarin Bostondaki arxivlerinin acilmasi ucun 20 milyon dollar vermeye hazir oldugunu vurgulayan professor Halacoglunun fealiyyeti, gorunur, ermeniler qeder Turkiyede bezi daireleri de narahat etdi ki, is 2008-ci ilin iyununda onun Turk Tarix Qurumu basqanligindan uzaqlasdirilmasina qeder vardi.
Donemin siyasetindeki “reaksionerler” Meclisin her iki partiyasinda movcud idi; hem de en tecrubeli diplomat-siyasetcilerin timsalinda. AKP-de bu ise ciddi sekilde ilgi gosterenler - kecmis xarici isler naziri Yasar Yakis ve Meclisin NATO qrupunun basqani Vahid Erdem, CHP-de ise Vasinqtondaki kecmis sefir Sukru Elekdag ve Bonndaki kecmis sefir Onur Oymen idi. Ikisinin ortaq ozelliyi - cox da uzaq olmayan aralarla XIN icra aparatina rehberlik etmeleriydi. Elekdag ve Oymenin hazirladigi raportu martda CHP-nin Meclis qrupu toplantisinda aciqlayan Deniz Baykal, “soyqirim” iddialarinin yalan oldugunu gosteren sened kimi ingilislerin 1921-ci ilde hazirladiqlari ve tebligat meqsedi guden “Mavi kitab”i ilk defe ictimaiyyetin gundemine getirirdi. 13 aprel 2005-de xarici isler naziri Abdullah Gul Meclisdeki 30 deqiqelik cixisinda Turkiyenin meseleye baxisini qeti sekilde ortaya qoydu: “Atalarimiz “soyqirim” yapmamisdir. Turkiye bu bohtanlara bas eymeyecekdir. Bundan sonraki merhelede bohtanlarin 100-cu iline hazirlasmaq esas vezifemiz olmalidir”.
O gunlerde mesele ile bagli, futbol terminiyle desek, “topa giren” basqa bir sexsiyyet vardi; aprelin evvelindeki seckide prezidentliye bir daha namized olmayib meydanlara enen Simali Kipr Turk Cumhuriyyetinin qurucu prezidenti Rauf Denktas Turkiyenin siyaset, elm, diplomatiya dairelerinin bir qrup onemli adamiyla 22-23 iyulda Isvecrenin Lozanna seherinde bir araya gelerek, Turkiye Cumhuriyyetinin qurulus senedi olan Lozanna sazisinin imzalanmasinin 92-ci ilini orada mitinq ve konfranslarla qeyd edecekdi. Mitinqlerin birinde Isci Partiyasinin lideri Dogu Perincek “Ermeni soyqirim”i beynelxalq yalandir!” - deye hayqiraraq Isvecrenin “ermeni soyqirimi” olmamisdir” - deyenler cezalandirilir” - mezmunundaki qanununu hece saymisdi. Isvecrenin Perinceki polis nezaretine almasi, xarici isler naziri Gulun mudaxilesiyle serbest buraxsa da, ifadesini alaraq istintaq celb etmesi “soyqirim” iddialarina qarsi Avropa ve ABS-da teskilatli mubarizenin vacibliyini ortaya cixarmisdi; Celil Memmedquluzadenin meshur sozuyle desek, “Telet Pasa komitesini zemane ozu yaratmisdi, tebiet ozu yaratmisdi”
2. “Huzurlarinizda Telet Pasa komitesi”
22 yanvar 2006-da o vaxtki ofisime 50 metr mesafede olan “Pera palas” otelinde Telet Pasa komitesinin tesis toplantisi kecirildi. Gunesli bir qis gununde kecirilen toplantiya Rauf Denktas sedrlik edirdi, iqtidar partiyasi AKP-den Istanbul millet vekili, professor Nevzat Yalcintas, muxalifet partiyasi CHP-den ise Ardahan millet vekili Ensar Ogut vardi; her ikisi “soyqirim” bohtanlarina qarsi Turkiyenin haqli movqeyini dunyaya catdirmaq ucun Telet Pasa komitesi siralarinda elbir fealiyyet gostereceklerini vurguladi; Abdullah Gulun telimatiyla Turkiye Xarici Isler Nazirliyi yuksek vezifeli bir memurunu toplantini izlemek ve teferruatli qeydler aparmaq ucun gondermekle qalmayib, Telet Pasa komitesinin qurulmasi ve ilk donemdeki fealiyyeti ucun 1.5 milyon dollar pul da ayirmisdi. Denktasin ustaliqla idare etdiyi toplantiya verilen qisa fasilede Dogu Perincek iqtidardan Telet Pasa komitesine daha cox destek ala bilmek ucun Nevzat Yalcintasa yanasir, onu dinleyen Nevzat hoca hemiseki kimi sesinin en gur perdesinden soylediyi “Ancaq siz de siyaseti yaxsi bilirsiniz haa” sozlerinin arxasinca qehqehe cekirdi.
- Yalcintas: Ovanes Kacaznuninin kitabini oxudum, her seyi etiraf edib, elimizde cox guclu silah olacaq.
- Perincek: Azerbaycanli qardasimiz Arif Acaloglu cevirib, hocam. Rusca mukemmel bilir.
Nahar fasilesinde Rauf Denktasdan musahibe alma imkanim olmusdu. Telet Pasa komitesinin esas hedefi “soyqirim” bohtanlarina qarsi mubarizede Avropadaki Turkleri teskilatlandirmaq, Dogu Perincekin dediyi kimi, Turkiyeye bohtan atan olkeleri “qelbinden vurmaq” idi. Komitenin ilk isi martin evvelinde Berlinde mitinq kecirmek oldu; Almaniyadaki Turklerin coxluq teskil etdiyi mitinqe Turkiyeden xususi teyyare kirayelerek “Al bayragini, Berline gel!” suari altinda gedilmisdi. XIN-in verdiyi maddi destekle “soyqirim” bohtanlarina qarsi arxiv materiallarini ardicil sekilde cap etmeye baslayan Telet Pasa komitesi, eyni destekden istifade ederek Mehmet Perinceki Rusiya arxivlerinde islemeye gonderdi; bu defe maddi desteye xarici isler naziri Gulun mektubu da elave edilmisdi. Mayda Azerbaycan metbuati ucun mene verdiyi genis musahibede Dogu Perincek “Azerbaycana muraciet edirem; bu mubarizeni birge aparaq. Ermenilerin agli olsa, Qarabagi bir an evvel terk ederler, onsuz da biz onlari oradan cixaracgiq” dese de, Azerbaycandan o muraciete hec vaxt ciddi bir cavab gelmedi.
Komitenin calismalari iqtidar-muxalifet hemreyliyi icerisinde cosquyla davam ederken bas nazir Erdoganin “Turk ordusuna “isgalci” deyenlerle eyni siralarda ola bilmerem” sozleri bir anda veziyyeti deyisdirdi. Tayyip beyin o sozlerle Dogu Perinceki hedef aldigi gun kimi aydin idi. Perincek o sozu tekzib etdi; ancaq o sozu demisdise bele, o sozun deyildiyi 5-6 ay qabaq da Tayyip beye melum olmaliydi ve ister AKP, isterse de XIN, Perincekin koordinator oldugu bir quruma destek vermemeliydi; mentiq bunu teleb edirdi. Gercek 2006-ci ilin sentyabrinda meydana cixdi: 16 sentyabrda yene “Pera palas” otelinde fovqelade sekilde toplanan Telet Pasa komitesi uzvlerine (Rauf Denktas da istirak edirdi) muraciet eden Isci Partiyasi sedrinin muavini Ferid Ilsever Avropa Parlamentinin avqustda Erdogan hokumetine mektub yazaraq “Telet Pasa komitesinin legvini teleb etdiyini” aciqladi. Melum oldu ki, AP-ye muraciet eden Avropadaki ermeni lobbisi “Telet Pasanin ermenileri “soyqirim”a meruz qoydugunu, onun adiyla qurulmus bir teskilatin da Avropada yeni bir “soyqirim” yapacagindan qorxduqlarini” AP-ye yazibmis. Ilsever, meselenin NATO-nun en derin dehlizlerinde muzakire edilerek Telet Pasa komitesinin hedefe alindigini soyledi; hemiseki soyuqqanliligini qoruyan tecrubeli dovlet adami Rauf Denktas ise “Demek, hedefi vuran isler gorursunuz ki, bezi yerleri narahat etmisiniz” sozleriyle komite terefdarlarini daha da ruhlandirirdi.
Komite calismalarini davam etdirerken sixintili donem 2007-ci ilin martinda Perincekin Isvecredeki mehkemede 3 ay ceza almasindan sonra basladi; basda Rauf Denktas olmaqla, Telet Pasa komitesinin idarecileri ve taninmis uzvleri Perinceke destek ucun yene Lozannadaydilar. Daha sonra AKP hokumeti terefinden Rauf Denktasin Turkiyedeki fealiyyetine qarsi basladilan tezyiqler Telet Pasa komitesinin fealiyyetinde axsamalara yol aca bilmese de, komitenin Avropadaki toplantilarini teskil etmek ucun hokumetin maddi desteyi dayandirmasi menfi tesirini gosterirdi. 2007-ci ilin dekabrinda Taksimdeki “The Marmara” otelinde kecirilen qapali toplantidan evvel Rauf Denktas Qarabagi isgaldan nece azad edeceyimize dair sualima “Genclere Qarabagi unutdurmayin, onlar Qarabagi unudarsa, xilas etmek cox cetinleser. Azerbaycan gencliyi Qarabagi azad etmek ucun daima hazir veziyyetde olmalidir” seklinde cavab vermisdi.
Telet Pasa komitesi en boyuk zerbeni 2008-ci ilin martinda aldi. Dogu Perincek ve komitenin bezi aparici uzvleri “Ergenekon” adi verilen emeliyyatda hebs edilince gorulen islerin axsamaya meruz qalmasi qacilmaz oldu. Atilacaq yegane addimi Perincekin vekili Mehmet Cengiz ataraq iyunun evvelinde “soz ve ifade azadligini mehdudlasdiran” Isvecreni Avropa Insan Haqlari Mehkemesine sikayet etdi. Telet Pasa komitesinin koordinatorlugunu Isci Partiyasi sedrinin beynelxalq meseleler uzre muavini Cuneyt Akalin oz uzerine goturenden sonra komitenin fealiyyeti Perincekin AIHM-deki mehkemesine fokuslandi. Cox cetin gunler idi, toplantilar ucun yer tapmaq bele muskul hala gelmisdi. “Armada”, “The Marmara” otellerinde, Memar Sinan Universitetinde kecirilen toplantilara gelenlerin sayi getdikce artirdi. Her toplantida Mehmet Cengiz AIHM-deki sikayetin veziyyeti barede melumat verir, qelebe qazanilacagindan emin oldugunu vurgulayirdi. 2011-ci ilin yayinda Moskvadan 3 camadan arxiv materialiyla qayidan Mehmet Perincek de hebs edildi; Moskvadaki menbelerden oyrendiyime gore, Perincek orada kecirdiyi son 1 ilde qezetlerde Fetullah Gulenin eleyhine 3 yazi cap edilibmis; Gulenin Turkiyedeki adamlari o yazilari Perincekin cap etdirdiyine inanaraq onu “Ergenekon” adi verilen emeliyyat cercivesinde hebs etdirmisdiler.
2012-ci ilin evvelinde Telet Pasa komitesinin koordinatorlugunu Istanbul Universitetinin kecmis rektoru Kamal Alemdaroglu oz uzerine goturdu; sonraki merhelede cereyan eden prosesler barede melumatlari professor Alemdarolundan alirdim. Perincek-Isvecre cekismesiyle bagli AIHM-in Turkiyeden istediyi “movqe bildirme mektubuna” xarici isler naziri Ehmed Davudoglu 15 sentyabr 2011-de Perinceki tamamile destekleyen cavab gonderdi. Komitenin 2012-ci ilin martinda “Armada” otelinde kecirdiyi toplantida cixis eden vekil Mehmet Cengiz “her seyin yolunda getdiyini, elave hec bir mektuba ehtiyac olmadigini” beyan ederek, sakitce AIHM qerarini gozlemekden basqa alternativin olmadigini vurguladi. Qerarin 1-2 ay isinde cixacagi gozlense de, 1.5 ilden sonra cixdi.
5 avqust 2013-de “Ergenekon” adi verilmis prosesin mehkeme hokmuyle Mehmet Perincek hebsden cixdi, hebs edilmeden eyni prosese daxil edilen ve hokmu dinlemek ucun mehkemeye camadanini hazirlayaraq geden professor Kamal Alemdaroglu ise mehkeme salonundan Silivriye gonderildi. 6 avqustda APA-ya musahibe veren Mehmet Perincek “Haqqimdaki ittihamnamede “ermenilerin milli qurur ve heysiyyetini inciderek “Ergenekon” terror teskilatinin tebligatini aparmaq” suclamasi vardi. Bundan sonra Turkiyede “ermeni soyqirimi” olmamisdir” demek suc sayilacaq” seklinde hem facieli, hem de ironik beyanata imza atirdi. 17 dekabrda AIHM hokmunu vererek Dogu Perincekin sikayetiyle “soz ve ifade azadligini mehdudlasdiran” Isvecreni cezalandirdi. 18 yanvar 2014-de “Taxim Hill” otelinde Perincekin AIHM-deki qelebesi qeyd edilmekle birlikde mubarizenin yeni yol xeritesi mueyyenlesdirildi. Sole Perincekin cixisi cox tesirliydi: “Bu mubarizeni siyasi dunyagorus ferqlerine baxmayaraq, vetensever insanlarla birge apardiq. Eski MHP millet vekili Mehmet Gul daima bizlerle bir yerdeydi (rehmetlik Mehmet Gulun ekser toplantilara gelerek,defelerle “Bu, milli meselemizdir. Siyasi baxislarimiz ferqli olsa da, bu mubarizede axira qeder Perincekle bir yerde olacagimi hami bilsin”- dediyini cox yaxsi xatirlayiram - M.E.). O cinahla bizim aramizda derin siyasi baxis ferqi olub, hetta aramiza qan dusub, lakin milli mubarizede Mehmet Gul hamiya ornek oldu. Oglu Serefi bibisi olaraq mene emanet edib. Hebsde yatmaq da bizim ucun bir tapsiriqdir, heyat yoldasimin hebsde olmasini bu cur deyerlendirirem. Bu mubarizenin perde arxasinda o qeder nuanslar var ki, cildlerle kitab yazmaq olar” - xanim Perincek bu sekilde danismisdi. Dogu Perincek hebsde olduguna gore, o toplantida Telet Pasa komitesinin yeni koordinatoru meselesi de muzakire edilmis, Onur Oymen, Suheyl Batum, Mehmet Perincekin adlari one cixmisdi. Toplantidan ayrilan Husamettin Cindorukun fikirlerini oyrenmisdim. “Bu, eyni zamanda, Azerbaycanin qelebesidir. Gelin, emekdasliq edin” demisdi. Fevralda Istanbulda Xocali soyqirimiyla bagli toplantida Azerbaycandan gelen millet vekillerinin qabaginda cixis eden Telet Pasa komitesinin metbuat katibi Cuneyt Akalin “Azerbaycanin maddi imkanlari boyukdur. Maddi desteyinize ehtiyacimiz var. Pul istemirik, cap etdiyimiz kitablardan alib, siz de dunyanin her yerinde paylayin ki, yeni kitablar cap ede bilek” - sozleriyle destek istedi.
Martda Dogu Peincek hebsden cixar-cixmaz APA-ya musahibe almisdim; hemiseki qerarliligindan zerre qeder guzeste getmeyerek “ermenileri Qarabagdan cixaracagiq” deye vurgulamisdi.
Isvecrenin AIHM Boyuk Palatasina apellyasiya sikayeti vereceyi gozlenilirdi, martin 16-da onu verenden sonra Telet Pasa komitesi butun gucunu apellyasiya mehkemesindeki mudafieye serf etdi. Turk dovletinin o donemde Perinceke her cur desteyi verdiyini deye bilerem (yayda kecmis xarici isler naziri Yasar Yakisla sohbet edende demisdi ki, Perincekin butun mehkeme xerclerini xarici isler nazirliyi oz uzerine goturmeldir).
Sentyabrin 8-de vekil Mehmet Cengiz apellyasiya mehkemesindeki mudafienin ingilisce metnini AIHM-e gonderdi, bundan bizi de xeberdar etdi.
Sentyabrin 9-da Isvecrenin qerarina benzeyen bir qerari Yunanistan parlamenti qebul ederek ““ermeni soyriqimi” olmamisdir” - deyenleri cezalandirmagi nezerde tutan qanun layihesini Meclisden kecirdi. 9 yanvar 2015-de Telet Pasa komitesinin 13 uzvu qanunu pozmaq ucun Afinaya getse de, onlari olkeye qoymayib aeroportdan deportasiya etdiler. Lakin taktiki cehetden agilli hereket eden komite 8 yanvarda 3 uzvunu Afinaya gondermisdi. Komitenin uzvu, Isci Partiyasi sedrinin beynelxalq meseleler uzre muavini Yunis Soner 9 yanvarda Afinanin Syntigma meydaninda “Ermeni qoyqirimi olmamisdir!” - mezmunlu beyanati oxuyandan sonra 8 saat polis nezaretinde saxlanilaraq Yunanistandan deportasiya edildi. Qeribedir ki, Yunanistanin huquq-muhafize orqanlari o 3 neferin ifadesini bele almadan onlari olkeden cixarmisdi.
27 yanvarda 200 neferden ibaret heyet AIHM Boyuk Palatasinin 28 yanvardaki qerar iclasinda istirak etmek ve izlemek ucun xususi teyyare ile Strasburqa getdi. Boyuk Palatanin iclasinda Perincek, Isvecre, prosese mudaxil olan Ermenistan ve Fransa mudafielerini verdiler. Yanvarin 29-da saat 21.08-de heyet Istanbula qayitdi. Qapidan cixan kimi salamlasdigimiz Mehmet Cengiz “Qelebemizi tesdiqleyib geldik” dedi. AIHM Boyuk Palatasinin qerari bir nece aydan sonra aciqlanacaq, lakin Telet Pasa komitesi Strasburqdan qeti qelebesine emin sekilde qayitdi. Boyuk Palata qerari quvvede saxlayarsa, Avropa Surasina uzv olan olkelerde “ermeni soyqirmi” meselesi gundemden hemiselik cixacaq
3. Bundan sonrasi
Telet Pasa komitesi AIHM Boyuk Palatasinin son hokmunun 24 aprelden evvel cixmasini isteyir ve gozleyir, cunki Dogu Perincekin lehine cixacagina inandigi hokmun 24 aprel erefesinde “soyqirimi” mudafie edenlere en yaxsi cavab olacagini bilir. Yaxin gunlerde Telet Pasa komitesi toplanaraq mubarizenin yeni yol xeritesini mueyyenlesdirecek. Bundan sonraki donemde “soyqirim” qerari qebul etmis olkelerin (Cenubi Amerika, Rusiya kimi) parlamentlerinin o qerarlari legv etmeleri ucun calisilacaq. Yeni, “Mubarize bu gun de var, yarin da”. Qadagan edilmesine baxmayaraq, 18 martda Canakkalaya 10 min uzvuyle getmeyi planlasdiran Turkiye Genclik Birliyi XX esrin en boyuk hadisesi olan Canakkala zeferini orada qeyd etdikden sonra aprelin 23-de Ankarada Milli musteqillik ve hemreylik gununu boyuk mitinqle qutlayacaq. Telet Pasa komitesini en cox memnun edecek merasim ise subhesiz ki, Turkiye ile Azerbaycanin 24 aprelde Canakkalada kecireceyi musterek zefer tedbiri olacaq...
“Soyqirim” bohtanlarina qarsi dunya miqyasinda en tesirli siyasi ve huquqi mubarizeni aparan Telet Pasa komitesinin 10-cu ilinde geldiyi noqte milli deyerlerine inanan bir teskilatin istenilen sertlerde qelebeye nail ola bileceyinin subutudur.
Mayis Elizade, APA Analitik Merkezi
