Oktyabrın 13-də Cenevrədə 120 diplomatın, QHT
nümayəndələrinin, tədqiqatçıların və Azərbaycan diaspor üzvlərinin
iştirakı ilə Xocalı faciəsinin qurbanlarına həsr olunmuş anım
tədbiri keçirilib.
Tədbir Azərbaycanın Cenevrədəki BMT Bölməsi və digər beynəlxalq
təşkilatlar yanında Daimi Nümayəndəliyi və Avropa Azərbaycan
Cəmiyyətinin (TEAS) Paris nümayəndəliyinin birgə əməkdaşlığı
şəraitində tərəfindən təşkil edilib.
TEAS-dan APA-ya verilən məlumata görə, anma tədbirində
kinematoqrafiya sahəsində dünyanın ən nüfuzlu mükafatlarının qalibi
olan “Endless Corridor” (“Sonsuz Dəhliz”) sənədli filmi nümayiş
etdirilib və “Khojaly Witness of a War Crime - Armenia in the Dock“
(“Xocalı Müharibə Cinayətinin Şahidi – Ermənistan Müttəhim
Kürsüsündə”) kitabının Cenevrə təqdimatı keçirilib.
Tədbir iştirakçıları qarşısında çıxış edən Azərbaycan
Respublikasının Cenevrədəki BMT Bölməsi və digər beynəlxalq
təşkilatlar yanında daimi nümayəndəsi, səfir Vaqif Sadıqov qeyd
edib ki, “Sonsuz Dəhliz” filmi sıradan bir sənədli statistik film
deyil, müharibə nəticəsində təsirə məruz qalmış insanların ruhunu
ehtiva edir. Hər bir ölümün arxasında insan taleyi durur. Film
Xocalıda sağ qalmış bəzi şəxslərin həyat hekayələri barədədir.
Xocalı qırğınının törədilməsində iştirak etmiş şəxslər Haaqa
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi tərəfindən mühakimə olunmalıdırlar.
Ermənistanın hazırkı prezidenti Serj Sarkisyan və keçmiş müdafiə
naziri Seyran Ohanyan bu cinayətkarlar sırasındadırlar.
“Bir gecədə bütün şəhər məhv edildi. Bu qırğın Srebrenitsa və
Ruanda soyqırımları ilə üst-üstə düşdüyündən beynəlxalq ictimaiyyət
tərəfindən gözədəyməz oldu. Mən “Reuters”, AFP informasiya
agentliklərinin, “Human Rights Watch” təşkilatının və “Nyu-York
Times” qəzetinin ictimaiyyətin diqqətinin cəlb etmək üçün
əməkdaşlarının səfərləri və Xocalı barədə araşdırmalarını
xatırlatmaq istəyirəm. Danışıqlar 25 ildir, davam edir. Mən bu
danışıqlar başladıqdan bir qədər sonra diplomatik xidmətə
başlamışam və bir müddət sonra təqaüdə çıxacağam, amma proses hələ
də davam etməkdədir. TEAS Azərbaycanı dünyanın diqqət mərkəzində
saxlanılması istiqamətində heyranedici işlər görür və Azərbaycan
vətəndaşı olaraq öz minnətdarlığımı bildirirəm”, - deyə səfir
vurğulayıb.
TEAS-nın Fransa Nümayəndəliyinin direktoru Mari-Laetitia bildirib
ki, həmin dövrün hərbi rəhbərlərindən biri olan Serj Sarkisyan
hazırda Ermənistanın prezidentidir: "Bu kütləvi insan qırğını hələ
ki, Ermənistan tərəfindən tanınmamasına baxmayaraq, qətliamın baş
verməsini təsdiq edən inkarolunmaz faktlar mövcuddur. Gəlin, Xocalı
qırğını, keçmişdəki və indiki bütün müharibələrin qurbanlarını
anaq. Ümid edirik ki, yaxın gələcəkdə bu münaqişə beynəlxalq hüquqa
söykənmiş ədalətli sülhlə həllini tapacaq, Ermənistan və
Azərbaycanın qonşu olaraq sülh şəraitində yaşamasına imkan
verəcək”.
“Sonsuz Dəhliz” filminin qəhrəmanı, litvalı müharibə reportyoru
Rikardas Lapaitis həmin hadisələri ürək ağrısı ilə xatırlayıb: “Mən
hələ də məni izləyən və taleyimi dəyişən bu dəhşətli hadisələrin
canlı şahidiyəm. Ağdam məscidinə hadisə qurbanlarının gətirilməsini
müşahidə etmişəm. Öldürülənlərin bir çoxu ayaqqabısız idi.
Öldürülmüş bir qızın başında yanıq və güllə izləri görünürdü.
Altı yaşlı qızın başı yox idi, belinin aşağı nayihəsində yaralar
var idi. Bir çox meyitində üzərində işgəncənin izlərini, qırılmış
dişləri, kəsilmiş barmaqları və qulaqları görmək olardı. Həkimlər
deyirdi ki, 13-16 yaşlı zorlanmış qızları müayinə ediblər. Bir çox
Xocalı qurbanı amputasiyalara məruz qalmış və ya güllələnmişdi.
Ermənilər və onlarla birgə Xocalı soyqırımın törədilməsində iştirak
etmiş şəxslər Cenevrə Konvensiyası, İnsan Hüquqları üzrə Ümumdünya
Bəyannaməsi, Uşaq Hüquqları Bəyannaməsi, Fövqəladə Vəziyyətlərdə və
Silahlı Münaqişələrdə Qadın və Uşaqların Müdafiəsi üzrə Bəyannamə
və BMT Baş Assambleyası tərəfindən qəbul edilmiş bir sıra digər
sənədlərə zidd davranış nümayiş etdiriblər.
Xocalı qırğınının törədilməsində iştirak etmiş şəxslər Haaqa
Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi tərəfindən mühakimə olunmalıdırlar.
Ermənistanın hazırkı prezidenti Serj Sarkisyan və keçmiş müdafiə
naziri Seyran Ohanyan bu cinayətkarlar sırasındadırlar.
Xocalı sakinləri hazırda Azərbaycanın 48 rayonunda məskunlaşıblar
və erməni təcavüzünün sona çatmasını gözləyirlər. Mən müntəzəm
olaraq Azərbaycan və Ermənistan qoşunlarının “təmas xətti”nə yaxın
ərazilərə səfərlər edirəm. Ermənistan hərbi qüvvələri tərəfindən
gecə hücumları, sabotaj, evlərin və təsərrüfat torpaqlarının
yandırılması və hətta məktəblərin atəşə tutulması halları bu gün də
davam etməkdədir”.
“Xocalı Müharibə Cinayətinin Şahidi – Ermənistan Müttəhimlər
Kürsüsündə” kitabının redaktoru İan Pert bildirib ki, ona ən güclü
təsir edən Yasəmən Həsənovanın şahid ifadəsi olub: "Onun o dövrdə
12 yaşı olub. Altı ay davam edən hücumlar 1992-ci ilin fevral
ayında artıq başqa xarakter almışdı. Yasəmənin atası yerli
özünümüdafiə qüvvələrində idi və bu hücumun baş verəcəyini
gözləyirdi. Artıq aydın idi ki, sağ qalmaq üçün yalnız təhlükəsiz
yerə sığınmaq lazım idi. Onun anası ərindən ayrı getməyə razı
olmadığına görə Yasəmən əmisi ilə çıxdılar. Sel və meşəni keçəndən
sonra düzənliyə çıxdılar və burada gülləbarana tutuldular. Yasəmən
fiziki xəsarət almadan sağ qaldı.
İan Peart çıxışını bu sözlərlə bitirib: “Erməni silahlı
qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılması tələbi 1993-cü
ildə qəbul edilib. Mən bu gecədə BMT-də işləyənlərdən soruşuram -
BMT Təhlükəsizlik Şurasının bu tələblərinin dəyəri nədir?”
Yasəmənin atasının meyiti illər sonra tapıldı. O, indi Bakının
qoynunda yerləşən Şəhidlər Xiyabanında, milli qəhrəman olaraq
uyuyur. Yasəmənin anasının taleyi hələ də qaranlıqdır və güman
olunurdu ki, o, ermənilər tərəfindən girov götürülmüşdü. Lakin
sonradan Yasəmən televiziya proqramlarının birində anasının
cəsədini bağçada quyunun yanında görmüşdü. Yasəmən deyir: “Mən
güman etmirəm ki, hər hansı bir qız öz anasının ölümünə sevinə
bilərdi. Amma ən azından mən əmin oldum ki, anam ermənilər
tərəfindən girov olaraq işgəncələrə məruz qalmayıb”.
Yasəmən indi Xocalı sakinləri üçün məktəbdə müəllim kimi çalışır.
Mən ondan soruşanda ki, öz şagirdlərinə Xocalı soyqırımı barədə nə
danışır, o cavab verdi ki, onlara Xocalının necə gözəl olduğunu
deyir”.
İan Pert məlumat verib ki, nəşr mümkün qədər obyektivdir, xarici
medianın hadisə barədə hesabatları, xarici akademik və insan
hüquqları fəallarının təhlilləri kitabda əksini tapıb.
O, daha sonra BMT Təhlükəsizlik Şurasının ermənilərin işğal olunmuş
ərazilərdən dərhal çıxarılmasını tələb edən dörd qətnaməsindən biri
olan 822-ci qətnaməsinin mətnini oxuyub.
İan Peart çıxışını bu sözlərlə bitirib: “Erməni silahlı
qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılması tələbi 1993-cü
ildə qəbul edilib. Mən bu gecədə BMT-də işləyənlərdən soruşuram -
BMT Təhlükəsizlik Şurasının bu tələblərinin dəyəri nədir?”



