Xruşovdan “Kuzkinanın anası” mesajı: Dəhşətli sınaqdan 55 il keçdi – FOTO/VİDEO

Xruşovdan “Kuzkinanın anası” mesajı: Dəhşətli sınaqdan 55 il keçdi – FOTO/VİDEO
17:18 15 Noyabr 2016
631 Maraqlı
Ölkə mətbuatı
A- A+

1961-ci il oktyabrın 30-da SSRİ istilik-nüvə aviasiya bombasının tarixində ən güclü sınağını keçirdi. “Russia Today” (RT) kanalı həmin günün hadisələrini bərpa etdi və dünya ictimaiyyətinin “Çar bomba”sının sınağına reaksiyasını xatırlatdı.

Xirosimadan Qazaxıstana qədər

ABŞ 1943-cü ildə “Manhetten” layihəsi çərçivəsində atom bombalarını hazırlamağa başladı. Amerikalılar 1945-ci il iyulun 16-da Nyu-Meksika ştatındakı Alamoqordo poliqonunda birinci sınağı keçirdilər, 6 və 9 avqust tarixlərində isə Yaponiyanın Xirosima və Naqasaki şəhərlərinə atom bombaları atdılar. Təxminən eyni vaxtda SSRİ özünün nüvə silahını hazırlamağa başladı.

Sovet nüvə bombasının ilk sınaqları 1949-cu ilin avqustunda Qazaxıstan SSR-nin Semipalatinskiy vilayətində keçirildi. RDS-1 bombasının partlayış gücü 22 kiloton trotil ekvivalenti təşkil edirdi. 1950-ci illərdə hər iki super dövlətin gücü atom bombasının gücündən bir neçə dəfə çox olan istilik-nüvə bombasını hazırlamağa başladı. 1952-ci ildən 1954-cü ilə qədər əvvəlcə ABŞ, sonra isə SSRİ-də sözügedən silahın sınaqları keçirildi. Amerika istehsalı olan bombanın partlayış gücü 15 kiloton trotil ekvivalenti təşkil edirdi. RDS-6 ilk sovet hidrogen bombasının gücü isə Amerika bombasından bir neçə min az idi.

Casus Pauers

Super dövlətlər 1950-ci illərinin sonuna yaxın qarşılıqlı olaraq silahsızlaşma haqqında razılaşmağa çalışırdılar. Ancaq nə SSRİ və ABŞ liderlərinin danışıqları, nə də BMT Baş Assambleyasının XIV və XV (1959-1960) sessiyaları nəticə verdi.

Qərbi Berlinin statusu ilə bağlı məsələ hər iki dövlətə dinclik vermirdi. SSRİ Avropa ölkələri və ABŞ-ın Almaniya Demokratik Respublikasında öz qoşunlarını yerləşdirməsinə qarşı çıxırdı. Nikita Xruşov Qərbi Berlinin demilitarizasiyasını (silahsızlaşma) tələb edirdi. Ölkələr 1960-cı ilin mayında Paris konfransında bu məsələni müzakirə etməyi planlaşdırırdılar. Amma mayın 1-də baş verən hadisə buna mane oldu. Həmin gün Amerika pilot-kəşfiyyatçısı Frensis Pauers SSRİ-nin hava məkanını pozdu. Pilotun vəzifələrinə hərbi, həmçinin atom müəssisələrinin fotoşəkillərinin çəkilişi daxil idi. Pauersin təyyarəsi Sverdlovsk üzərində “Yer-hava” sinfindən olan raketlə vurulmuşdu.

Sonrakı hadisələr - 1961-ci ildə Berlin divarının inşası və Amerikanın Fidel Kastronun sosializm rejimini devirmək məqsədi ilə Kubaya müdaxiləsi ona gətirib çıxardı ki, 1961-il avqustun 31-də sovet hökuməti nüvə sınaqlarını yeniləmək barədə qərar verdi.

"Bizdə bomba olacaq"

SSRİ-də istilik-nüvə silahının hazırlanması 1954-cü ildən İqor Kurçatovun rəhbərliyi altındakı fiziklər qrupu tərəfindən aparılırdı: Andrey Saxarov, Viktor Adamskiy, Yuri Babayev, Yuri Smirnov, Yuri Trutnev və başqaları. 1959-cu ildə sınağa hazırlıq başa çatdı. Amma Nikita Xruşov sınağın təxirə salınması barədə əmr verdi. O, ABŞ-la münasibətlərin qaydaya salınacağına ümid edirdi. Amma 1959-1961-ci illərdəki hadisələrdən sonra SSRİ rəhbərliyi nüvə silahının sınaqlarını yeniləmək barədə qərar qəbul etdi. Yaradılan AN 602 bombasının gücü 100 meqatona çatırdı. İri ölçülər və gücünə görə ona Qərbdə “Çar Bombası” adını verdilər. Buna bəzən “Kuzkinanın anası” da deyirlər. Bu rus sözü olub "Biz sizə göstərərik!" mənasına gəlir və Nikita Xruşov tərəfindən 1960-cı ildə BMT Baş Assambleyasında ABŞ-a öz nüvə potensialını göstərmək kimi işlədilir. “Çar Bombası”nın müxtəlif kod adları var: Proyekt 700, RDS-200, RDS-202, AN602, Vanya kodadı, Böyük İvan, Kuzkinanın anası və sair.

Sınaqların Novaya Zemlya arxipelaqında yerləşən poliqonda keçirilməsi barədə qərar verilir. Bombanın özü “Arzamas-16” məxfiləşdirilmiş rejim müəssisəsində yığılmışdı. 1961-ci il iyulun 10-da bombanın istehsalçılarından biri olan Andrey Saxarov Xruşova məktub göndərir. O, qeyd edirdi ki, nüvə sınaqlarının yenilənməsi SSRİ və ABŞ arasında münaqişə təhlükəsi yaradacaq, eyni zamanda nüvə sınaqlarından qarşılıqlı imtina haqqında müqavilə ideyasını dəfn edəcək. Xruşov akademiklə razılaşmır və sınaqlara hazırlığın davam etdirilməsində təkid edib. Sınaqdan sonra Saxarov nüvə silahlarının istifadəsi əleyhinə çıxış etdi və bu da onu Sovet dissidentləri sırasına qatdı.

Təyyarə-daşıyıcının hazırlığı da paralel aparılırdı. Diametri 2, uzunluğu 8 metr olan bomba Tu-95-də yerləşmirdi. Bombanı təyyarədə yerləşdirmək üçün konstruktorlar Tu-95-in korpusunun bir hissəsini kəsərək və ona xüsusi hissə əlavə etdilər. “Çar Bombası” sınaq ərazisinə (Novaya Zemlya adası, Suxoy Nos məntəqəsi) modifikasiyalaşdırılmış Tu-95V təyyarəsi vasitəsi ilə çatdırıldı.

Bomba 1961-ci il oktyabrın 30-da Moskva vaxtı ilə 11:33-də 10 min metrdən atıldı. Göbələk buludu 40 saniyə ərzində 30 kilometr, daha sonra isə 67 kilometr hündürlüyə qədər yüksəlmişdi. Bu o deməkdir ki, nüvə buludu stratosfer və mezosfer təbəqələrinə qədər yüksəlmişdi. Partlayışdan sonra seysmik dalğa yer kürəsinin ətrafından üç dəfə keçdi. Yaxınlıqda yerləşən yaşayış məntəqələri dağılmış, poliqondan yüzlərlə kilometrdə radioəlaqə 1 saat müddətində kəsilmişdi. Partlayış nöqtəsinin 270 kilometrliyində işıq impulsunun təsiri hiss olunurdu. Sınaq iştirakçılarından biri 270 kilometr məsafədən partlayış işığını görmüş və müvəqqəti olaraq kor olmuşdu. Zərbə dalğası Norveç və Finlandiyada hiss edilmişdi. 700 kilometr məsafədə yerləşən Dikson qəsəbəsində evlərin şüşələri qırılmışdı.

Bomba istehsalçılarından biri olan Yuri Trutnev yada salırdı: “Partlayışdan əvvəl son saniyələr idi... Və birdən təyyarə ekipajı ilə yerüstü poliqon xidmətləri arasında əlaqə tamamilə itdi. Bu o demək idi ki, bomba işlədi. Amma heç kəs dəqiq bilmirdi ki, əslində nə baş verib. Bunun üçün həyəcan dolu 40 dəqiqəni yaşamaq lazım idi”.

“Çar Bombası” bəşəriyyət tərəfindən icad edilmiş ən güclü silahdır. Bombanın gücü 100 meqatona çatırdı. Müqayisə üçün ABŞ-da sınaqdan keçirilmiş "Bravo qəsri" silahı 25 meqaton gücündə olub. Belə silahlar əsasən uzaq-mənzilli ballistik raketlər və ya təyyarələr vasitəsi ilə hədəfə çatdırılır. Bu tip nüvə silahları əsasən iri şəhərləri və ya müəyyən regionları məhv etmək üçün istifadə olunur.

Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XXII qurultayında Nikita Xruşov bombanın gücünün 50 meqatona qədər azaldılması haqqında danışdı.

“... Demək istəyirəm ki, yeni nüvə silahının sınaqları çox müvəffəqiyyətlə keçir. Biz sınaqları tezliklə başa çatdıracağıq. Görünür, bu, oktyabrın sonunda olacaq. Ehtimal ki, gücü 50 meqaton trotil ekvivalenti olan hidrogen bombasını partladaq. Biz deyirik ki, gücü 100 meqaton trotil ekvivalentində olan bombaya malikik. Və bu, düzdür. Amma biz belə bombanı partlatmayacağıq. Çünki, hətta ən uzaq yerlərdə onu partladaraq pəncərələrimizi sındıra bilərik”, - Nikita Xruşov deyirdi.

“Çar Bomba”sının hazırlamasına cəlb edilmiş alimlər əla anlayırdılar ki, ondan hərbi hədəflər üçün istifadə edilməyəcək və bu gücdə olan silahın sınağı siyasi aksiya idi. “Arzamas-16”nın elmi rəhbəri, baş konstruktor Yuliya Haritonun sözlərinə görə, Xruşov dünyaya ən güclü nüvə silahına malik olduğunu göstərmək istəyirdi.

“Çar bomba”sının sınağı heyrətləndirən effekti verdi. Yaponiyanın baş naziri Xayato İkeda Nikita Xruşova göndərdiyi teleqramda bildirirdi ki, hadisədən şoka düşüb. Partlayışın növbəti günü ABŞ-ın “The New York Times” qəzeti yazırdı ki, SSRİ belə hərəkətlərlə Amerika cəmiyyətini dəhşətə və təlaşa salmaq istəyirdi.

1963-cü il avqustun 5-də SSRİ, ABŞ və Böyük Britaniya Moskvada atmosferdə, suyun altında və kosmosda nüvə silahının sınaqlarının qadağası haqqında müqaviləni imzaladı.

Ömər Dağlı

RƏYLƏR

BU KATEQORİYADAN DİGƏR XƏBƏRLƏR

Ölkə mətbuatında bugün »

İsveçrəda üzün bağlanmasına qadağa

19 Sentyabr 2017 22:54

"Mariya" qasırğası ABŞ-a yaxınlaşır -

19 Sentyabr 2017 22:50

Sevdiyim üçün dua edirəm

19 Sentyabr 2017 22:33

ABŞ müdafiə xərclərinə rekord məbləğdə vəsait ayıra bilər

19 Sentyabr 2017 22:33

Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktrisası beynəlxalq diploma layiq görülüb

19 Sentyabr 2017 22:32

Göygöldə qəza: iki avtomobil toqquşdu

19 Sentyabr 2017 22:23

Ruhani ABŞ-ı hədələdi -

19 Sentyabr 2017 22:14

Külli miqdarda pul unitazlara atıldı -

19 Sentyabr 2017 21:55

Ağdamd ev kül oldu

19 Sentyabr 2017 21:49

Salyanda dəhşətli qəza: 4 qadın öldü

19 Sentyabr 2017 21:44

Azərbaycanda şagird müəllimə "Faşist salamı" verdi -

19 Sentyabr 2017 21:40

“Qızıl oğlan” mükafatına namizədlərin SİYAHISI

19 Sentyabr 2017 21:38

Yevlaxda xadimələri daşıyan avtobus qəzaya uğrayıb

19 Sentyabr 2017 21:32

BNA sürücülərin döyülməsindən narahatdır -

19 Sentyabr 2017 21:30

Rahibələrin rok qrupu dünya turnesində - VİDEO

19 Sentyabr 2017 21:28

"Deutsche Bank" maliyyə böhranına səbəb ola biləcək amilləri sadalayıb

19 Sentyabr 2017 21:17

Azərbaycanlı kənd təsərrüfatı mütəxəssisləri beynəlxalq təcrübəni öyrənirlər

19 Sentyabr 2017 21:17

İranın "Nəfəs" filminin Oskar mükafatına namizədliyi irəli sürülüb

19 Sentyabr 2017 21:12

Salyanda yol qəzası baş verib, 4 nəfər ölüb

19 Sentyabr 2017 21:12

Dembele əməliyyat olundu

19 Sentyabr 2017 21:12

Elmar Məmmədyarov: "Azərbaycan Fələstin münaqişəsinin Şərqi Qüdsün Fələstin Dövlətinin paytaxtı olmaqla, iki dövlət həllini dəstəkləyir"

19 Sentyabr 2017 21:07

Elmar Məmmədyarov -

19 Sentyabr 2017 21:04

İnterpol dələduzluqda təqsirləndirilən azərbaycanlını axtarır

19 Sentyabr 2017 21:03

İranın "Nəfəs" filmi 90-cı Oscar mükafatlarına namizəd olub

19 Sentyabr 2017 21:02

Prezident BMT-də müzakirələrin açılışına qatıldı

19 Sentyabr 2017 20:59

ABŞ BMT-də islahatlar aparılmasını istəyir -

19 Sentyabr 2017 20:58

"Sumqayıt" oyunçusu barəsində qərar - HƏBS

19 Sentyabr 2017 20:49

“Bu, böyük müharibənin başlanğıcı olacaq” - DƏHŞƏTLİ XƏBƏRDARLIQ

19 Sentyabr 2017 20:43

Prezident İlham Əliyev BMT-nin baş qərargahında ümumi müzakirələrin açılışında iştirak edib

19 Sentyabr 2017 20:42

Göygöldə qəza: xəsarət alan var

19 Sentyabr 2017 20:39

Paytaxtın bu ərazilərində qaz təchizatında məhdudiyyət olacaq -

19 Sentyabr 2017 20:38

Meksikalı heykəltəraş Xorxe Marinin sərgisi başa çatıb

19 Sentyabr 2017 20:32

Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Milli Musiqi Günü qeyd olunub

19 Sentyabr 2017 20:30

Gürcüstanda polis azərbaycanlıların yığcam yaşadıqları qəsəbədə xüsusi əməliyyat keçirir

19 Sentyabr 2017 20:27

Rusiya əhalisinin 96%-i ölkənin iqtisadi siyasətinin dəyişdirilməsi zəruriyyətini bildirib

19 Sentyabr 2017 20:22

ABŞ prezidenti: “Bu, bizim üçün utanc mənbəyidir”

19 Sentyabr 2017 20:18

ABŞ prezidenti -

19 Sentyabr 2017 20:16

Prezident İlham Əliyev və xanımı müzakirələrin açılış mərasimində iştirak ediblər

19 Sentyabr 2017 20:14

Moldova hökuməti ölkə prezidentindən Konstitusiya Məhkəməsinə şikayət edəcək

19 Sentyabr 2017 20:12

Yeni silahın yaratdığı QORXU, müharibənin OLMAMASI ÜÇÜN... – GÜNÜN SİYASİ XÜLASƏSİ

19 Sentyabr 2017 20:03

Bakıda və bölgələrdə bal yarmarkası keçiriləcək

19 Sentyabr 2017 20:02

VİDEO: Günəş enerjisi ilə yaşayan uşaqlar -

19 Sentyabr 2017 20:00

Azərikimya İB-də Neftçilər gününə həsr olunmuş “Xəmsə” bilik yarışı keçirilib

19 Sentyabr 2017 19:57

"Gazelli" şirkətinin hüquqşünası: “Yanğın zamanı heç kim xəsarət almayıb”

19 Sentyabr 2017 19:53

Azərbaycanda arıçılıq məhsullarının sərgi-satış yarmarkası keçiriləcək

19 Sentyabr 2017 19:52

Bu azərbaycanlı bütün dünyada axtarılır

19 Sentyabr 2017 19:50

Yer kürəsinin tarixində ən yüksək temperatur müəyyən edildi

19 Sentyabr 2017 19:48

Təlimlərdə ərazinin maketi üzərində fəaliyyətlər icra olunub

19 Sentyabr 2017 19:39

VİDEO: Narkotik vasitə və spirtli içki verib Allaha qurban etdilər -

19 Sentyabr 2017 19:38

Biləsuvarda fəhlələri daşıyan mikroavtobus aşıb, yaralananlar var

19 Sentyabr 2017 19:37